Jeszcze do niedawna wykonywanie szczepień ochronnych w aptekach ogólnodostępnych wydawało się w Polsce rozwiązaniem odległym i trudnym do zrealizowania. Tymczasem, obecnie farmaceuci posiadają jedne z najszerszych uprawnień w Europie w zakresie wykonywania szczepień w aptecznych punktach szczepień. W ramach obowiązujących przepisów mogą oni podawać 26 szczepionek zalecanych osobom dorosłym, co znacząco wpływa na poprawę dostępności świadczeń profilaktycznych oraz stanowi istotne wsparcie dla podstawowej opieki zdrowotnej, zwłaszcza w zakresie poprawy realizacji szczepień wśród osób starszych.

Jak uruchomić punkt szczepień w aptece w 5 krokach?

Zdobądź uprawnienia – farmaceuta musi ukończyć szkolenie uprawniające do kwalifikowania i wykonywania szczepień

Aby apteka ogólnodostępna mogła rozpocząć działalność jako punkt szczepień, musi spełniać określone wymogi organizacyjne i kadrowe, zgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Przede wszystkim, w aptece musi być zatrudniony farmaceuta posiadający uprawnienia do wykonywania szczepień, potwierdzone ukończeniem Kursu kwalifikacyjnego dla farmaceutów w zakresie przeprowadzania badania kwalifikacyjnego w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania szczepienia przeciw COVID-19 oraz wykonywania szczepień przeciw COVID-19, a także innych zalecanych szczepień ochronnych u osób dorosłych.

Kurs jest przeznaczony dla farmaceutów posiadających prawo wykonywania zawodu, z co najmniej 12-miesięcznym stażem w pełnym wymiarze czasu pracy oraz pozytywnie ocenionych w ramach postępowania kwalifikacyjnego.

Warto podkreślić, że farmaceuci, którzy ukończyli wymagane szkolenie w okresie pandemii COVID-19, zachowują wszystkie uzyskane wówczas uprawnienia. Nie są zobowiązani do odbywania dodatkowych kursów ani uzupełniania kwalifikacji w celu wykonywania szczepień ochronnych w obecnym stanie prawnym.

Lista kursów dostępna jest po kliknięciu → TUTAJ

Podstawowym warunkiem dopuszczenia apteki do prowadzenia szczepień ochronnych jest zapewnienie odpowiednich warunków lokalowych i organizacyjnych, umożliwiających bezpieczne i zgodne z przepisami wykonywanie procedur medycznych określonych w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie szczegółowych wymogów, jakim powinien odpowiadać lokal apteki (tekst jednolity Dz.U. z 2025r. poz. 1202).

Zorganizuj przestrzeń – wydziel w aptece miejsce zapewniające komfort i bezpieczeństwo pacjenta

W aptece ogólnodostępnej miejscem wykonywania usług, takich jak szczepienia, diagnostyka lub przeglądy lekowe, jest pokój opieki farmaceutycznej, który może zostać zorganizowany w izbie ekspedycyjnej, pomieszczeniu administracyjno-szkoleniowym lub w osobnym pomieszczeniu.

W przypadku umiejscowienia pokoju opieki farmaceutycznej w izbie ekspedycyjnej powinien on stanowić część oddzieloną od pozostałej części izby ekspedycyjnej ściankami działowymi, w tym przesuwnymi. Warunkiem koniecznym jest również zagwarantowanie pacjentowi bezpieczeństwa oraz poszanowania jego intymności i godności. Wejście do takiego pokoju prowadzi z izby ekspedycyjnej.

Funkcję pokoju opieki farmaceutycznej może pełnić również pomieszczenie administracyjno-szkoleniowe (tzw. pokój kierownika) pod następującymi warunkami:

- zachowania rozdziału czasowego poszczególnych funkcji pełnionych przez to pomieszczenie;

- wprowadzenia pisemnej procedury określającej sposób dostępu i korzystania z tego pomieszczenia, który gwarantuje pacjentom bezpieczeństwo oraz poszanowanie intymności i godności, a także niezakłócone wykonywanie czynności w innych pomieszczeniach apteki, w szczególności sporządzanie produktów leczniczych oraz przechowywanie produktów leczniczych lub wyrobów medycznych zgodnie z wymaganiami dotyczącymi jakości i bezpieczeństwa.

Trzecią możliwością jest przeznaczenie na pokój opieki odrębnego pomieszczenia, stanowiącego dodatkowe pomieszczenie ponad wykaz pomieszczeń podstawowych apteki wymienionych w rozporządzeniu. Pomieszczenia, w których można zorganizować pokój opieki farmaceutycznej, zwłaszcza w dużych aptekach, to np.

• drugi pokój socjalny;
• drugi pokój biurowy;
• magazyn - bywa, że w aptece są trzy magazyny, a wykorzystywane są tylko dwa, wówczas jeden z nich można zaadaptować pod pokój opieki farmaceutycznej.

Jeśli właściciel planuje przeznaczyć dodatkowe pomieszczenie na pokój opieki farmaceutycznej (np. posiada dodatkowy pokój socjalny), musi złożyć wniosek do WIF. Po akceptacji taki pokój staje się częścią powierzchni podstawowej apteki.

Przy wydzieleniu nowego pomieszczenia właściciel apteki jest zobligowany do dostarczenia do Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego (WIF):

• nowego projektu technicznego apteki, z uwzględnieniem zmiany (musi być wykonany przez projektanta!);
• projekt musi być już z tzw. uzgodnieniami, tj. decyzja Sanepidu, decyzja/opinia spec. ds. ppoż, protokół badania wentylacji (wymiana powietrza - wielokrotność).

     Działania ingerujące w przestrzeń apteki to kwestie bardzo indywidualne, dlatego rekomendowane jest, aby skonsultować się ze swoim Wojewódzkim Inspektorem Farmaceutycznym, zanim zacznie się jakikolwiek remont czy zmiany.

Wyposaż gabinet – przygotuj niezbędny sprzęt i materiały

Niezależnie od miejsca pomieszczenie musi spełniać wymogi dotyczące wyposażenia pokoju opieki, do których zalicza się:

• stolik zabiegowy urządzony i wyposażony stosownie do zakresu prowadzonych szczepień,
• zestaw do wykonywania iniekcji,
• zestaw do wykonania opatrunków,
• pakiety odkażające i dezynfekcyjne,
• dozownik ze środkiem dezynfekcyjnym,
• dozownik z mydłem w płynie,
• środki ochrony osobistej (fartuchy, maseczki, rękawice),
• pojemnik z ręcznikami jednorazowego użycia i pojemnik na zużyte ręczniki,
• umywalka z baterią z ciepłą i zimną wodą. W przypadku braku możliwości jej zainstalowania – umywalka mobilna,
• roztwór do wstrzykiwań z adrenaliną – w celu zastosowania u pacjenta poddawanego szczepieniu w przypadku wystąpienia wstrząsu anafilaktycznego,
• termometr bezdotykowy do pomiaru temperatury ciała pacjenta przed przeprowadzeniem szczepienia,
• sprzęt komputerowy z dostępem do Internetu i drukarką,
• miejsce pozwalające na pozostawienie odzieży wierzchniej pacjenta poddającego się szczepieniu,
• pojemniki na zużyte igły i strzykawki oraz pojemniki na zakaźne materiały medyczne,
• zabezpieczone miejsce do przechowywania dokumentacji medycznej (w archiwum).

Odpowiednie wyposażenie pomieszczenia przeznaczonego do realizacji opieki farmaceutycznej stanowi nie tylko obowiązek wynikający z przepisów prawa, lecz także kluczowy element zapewniający bezpieczne i sprawne przeprowadzanie procedury szczepień. Szczególną uwagę należy zwrócić na obecność adrenaliny w postaci roztworu do wstrzykiwań, stanowi ona podstawowy element zestawu przeciwwstrząsowego wykorzystywanego w przypadku wystąpienia reakcji anafilaktycznej. 

Przed podaniem szczepionki należy każdorazowo zweryfikować termin ważności produktu leczniczego oraz upewnić się, że jest on przechowywany w miejscu łatwo dostępnym w sytuacjach nagłych.

Realizacja szczepień w warunkach aptecznych wiąże się z obowiązkiem prowadzenia dokumentacji medycznej, obejmującej m.in. kwestionariusze kwalifikacyjne do szczepienia oraz zaświadczenia lekarskie dostarczone przez pacjenta. Dokumentacja ta podlega archiwizacji zgodnie z obowiązującymi przepisami i powinna być przechowywana przez okres 20 lat od daty dokonania ostatniego wpisu. W celu zapewnienia poufności i bezpieczeństwa danych medycznych dokumenty te muszą być przechowywane w archiwum, w szafie zamykanej na klucz.

Zadbaj o umowę na utylizację odpadów medycznych – podpisz umowę na odbiór i utylizację odpadów medycznych

Zużyte ampułkostrzykawki, rękawiczki czy igły jednorazowe to przykłady odpadów medycznych, które powstają w wyniku udzielania świadczeń zdrowotnych, do których zaliczane są szczepienia. Wymagane jest podpisanie umowy na wywóz odpadów medycznych i aktualizacje w BDO (baza danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami), ich utylizacja wiąże się również z wystawieniem i zatwierdzeniem KPO – Karty Przekazania Odpadów.

Pojemniki i worki powinny być opisane w odpowiedni sposób, zawierać m.in. kod odpadu, datę, godzinę otwarcia i zamknięcia oraz miejsce wytworzenia. Pojemniki lub worki zapełnia się co najwyżej do 2/3 ich objętości w sposób umożliwiający ich bezpieczne zamknięcie. Raz zamkniętych pojemników czy worków jednorazowego użytku nie należy ponownie otwierać. 

Odpady medyczne można podzielić w zależności od ich rodzaju na:

• Odpady medyczne ostre (np. igły, ampułkostrzykawki z igłą doczepioną na stałe) należy umieszczać w sztywnych, odpornych na przekłucie czerwonych pojemnikach.
• Odpady medyczne nieostre (np. rękawiczki, gaziki) gromadzi się w czerwonych workach foliowych.
• Odpady zakaźne (kod 18 01 03*) powinny być przechowywane w czerwonych workach lub pojemnikach.
• Odpady niezakaźne (kod 18 01 04) należy umieszczać w workach lub pojemnikach koloru innego niż czerwony i żółty.

Kolejnym istotnym aspektem związanym z gospodarką odpadami medycznymi jest właściwe magazynowanie odpadów medycznych o charakterze zakaźnym (kod 18 01 03*). Czas ich przechowywania oraz częstotliwość odbioru uzależnione są od warunków temperaturowych, w jakich są składowane:

• do 72 godzin – w przypadku przechowywania w temperaturze od 10°C do 18°C,
• do 30 dni – w przypadku przechowywania w temperaturze poniżej 10°C.

Podpisz umowę z NFZ – jeśli planujesz wykonywać szczepienia finansowane ze środków publicznych

Jeśli apteka chce wykonywać szczepienia finansowane ze środków publicznych, musi dodatkowo podpisać umowę z NFZ.

Zgodnie z Obwieszczeniem Ministra Zdrowia z dnia 20 sierpnia 2025 r. w sprawie wykazu szczepień ochronnych przeprowadzanych w aptece, które mogą być w całości lub w części finansowane ze środków publicznych, od 25 sierpnia 2025 roku w apteki, które mają podpisaną umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia mogą wykonać refundowane szczepienia dla osób dorosłych od 18 roku życia przeciwko:

• COVID-19,
• Grypie (w schemacie jednodawkowym w sezonie jesienno-zimowym),
• Kleszczowemu Zapaleniu Mózgu (KZM),
• Błonicy, tężcowi, krztuścowi (lub jako szczepionkę monowalentą w przypadku tężca lub błonicy),
• Ludzkiemu wirusowi brodawczaka (HPV),
• Pneumokokom,
• Półpaścowi,
• Odrze, Świńce, Różyczce,
• Ostremu Nagminnemu porażeniu dziecięcemu (Poliomyelitis),
• Wirusowemu zapaleniu wątroby typu A lub Wirusowemu zapaleniu wątroby typu B,
• Zakażeniom wirusem syncytialnym układu oddechowego (RSV).

Link do aktualności Narodowego Funduszu Zdrowia: https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/szczepienia-w-aptekach-komunikat-o-zawieraniu-umow-i-rozliczaniu-szczepien-z-nfz,8671.html

Jeśli apteka nie ma podpisanej umowy z NFZ, również może szczepić w aptece, ale tylko w sposób komercyjny.

Autor tekstu: dr n. med. Joanna Surowiecka