Co to są analogi insuliny?

Analogi insuliny są preparatami insuliny ludzkiej, które zostały poddane modyfikacji dzięki zastosowaniu inżynierii genetycznej. Aby stworzyć analog insuliny dodaje się nowe aminokwasy lub zamienia się miejsca aminokwasów w istniejącym już łańcuchu insuliny. W ten sposób analogi otrzymują inny profil działania niż insulina ludzka. Zostały one stworzone po to, aby zwiększyć skuteczność i bezpieczeństwo pacjentów przyjmujących insulinę. Szczególne korzyści z zastosowania analogów zaobserwują pacjenci, u których stosuje się intensywną insulinoterapię (zwłaszcza przy użyciu pompy insulinowej). Analogi, tak jak insulina, powodują zmniejszenie stężenia glukozy we krwi. Dzieje się tak, przez pobudzenie obwodowego zużycia glukozy (mięśnie szkieletowe i tkanka tłuszczowa) oraz przez hamowanie wytwarzania glukozy w wątrobie.

Jak powstały analogi insuliny?

Preparaty szybko działającej insuliny, które podawano pacjentom nie działały tak szybko i tak krótko jak oczekiwano. Insulina o przedłużonym działaniu, którą stosowano już w latach 30 XX wieku, miała dużą zmienność wchłaniania, krótką aktywność biologiczną, a w szczycie działania osiągała zbyt duże stężenia. Rozwiązaniem tych problemów okazały się analogi stworzone dzięki zastosowaniu inżynierii genetycznej. Ich działanie rozpoczyna się już po 10 minutach i trwa od 3 do 5 godzin. Nową erę insulinoterapii zarówno tej konwencjonalnej jak i intensywnej rozpoczęły analogi najpierw lispro, a zaraz potem aspart. Lispro powstał na skutek zmiany sekwencji dwóch aminokwasów w pozycjach 28 i 29 łańcucha B. Drugi z analogów aspart, powstał poprzez zastąpienie proliny w 28 pozycji łańcucha B kwasem asparaginowym. Najpóźniej wprowadzonym szybko działającym analogiem insuliny jest glulizyna. W tym przypadku nastąpiła modyfikacja cząsteczki insuliny w łańcuchu B w pozycji 29 kwasem glutaminowym zamiast lizyny. Natomiast w pozycji 3 nastąpiła zamiana kwasu asparginowego lizyną.

Jak działają szybko działające analogi insuliny?

Stosowane są podskórnie bezpośrednio przed posiłkiem, a w wyjątkowych sytuacjach mogą być podane także po posiłku i w jego trakcie. Podawana dawka zależna jest od poziomu glikemii, aktywności fizycznej, diety, chorób towarzyszących. Analogi insuliny szybkodziałające mają nie tylko większą skuteczność działania na hiperglikemię poposiłkową, ale także zmniejszają ryzyko wystąpienia hipoglikemii. Szybko się wchłaniają, w krótkim czasie osiągają wysokie stężenie we krwi, ale działają krócej niż szybkodziałające preparaty insuliny ludzkiej. Dzięki umiejętnie prowadzonej insulinoterapii z zastosowaniem tych analogów, pacjent może liczyć na wyrównaną metabolicznie cukrzycę bez ryzyka hipoglikemii.

Preparaty na rynku polskim zawierające analogi insuliny szybkodziałające:

1. Aspart
   • Novorapid
   • Aspart Sanofi
2. Fast aspart
   • Fiasip
3. Glulizynowa
   • Apidra
4. Lispro
   • Humalog
   • Lispro Sanofi
   • Liprolog

Jak działają analogi insuliny długodziałające?

Pierwszym analogiem insuliny długodziałającej była glargina. Modyfikacja cząsteczki insuliny polegała w tym przypadku na wydłużeniu łańcucha B insuliny o dwie argininy oraz zastąpienie w pozycji 21 łańcucha A asparaginy glicyną. Insulinę glarginę podajemy podskórnie w udo lub okolice mięśnia naramiennego, zawsze o tej samej porze raz dziennie. Tylko w przypadku stosowania insuliny Toujeo istnieje możliwość przesunięcia podania +/-3 godziny. Analogi te podajemy nierozcieńczone i nie mieszamy z innymi preparatami insuliny w jednej strzykawce. Stężenie insuliny glargine we krwi jest równomierne bez występowania szczytów stężenia. Działanie to utrzymuje się długo, ok. 24 h, a stan równowagi stężenia uzyskuje się po 2-4 dniach od podania pierwszej dawki.

Insulina detemir różni się od insuliny ludzkiej tym, że w pozycji B29 ma 14-węglowy łańcuch kwasu tłuszczowego i brak treoniny w pozycji B30. Czas działania tego analogu zależy od dawki i wynosi do 24 h. Podawana jest podskórnie w powłoki brzuszne, udo, ramię, mięsień pośladkowy lub naramienny. Nie może być stosowana do pomp insulinowych. Leczenie insuliną detemir nie wiąże się z niepożądanym zwiększeniem masy ciała.

Insulina degludec różni się od insuliny ludzkiej brakiem treoniny w pozycji B30 oraz obecnością w pozycji B29 16-węglowego dikarboksylowego kwasu tłuszczowego, połączonego z lizyną poprzez kwas glutaminowy. Insulina degludec podawana jest podskórnie w udo, ramię, powłoki brzuszne raz dziennie. Działa od 48-72 godzin. W cukrzycy typu 1, degludec może być stosowany w skojarzeniu z insuliną poposiłkową. W cukrzycy typu 2 może być stosowany jako samodzielny preparat bądź w skojarzeniu z doustnymi lekami obniżającymi poziom glukozy we krwi. Stężenie insuliny degludec we krwi jest równomierne bez występowania szczytów stężenia

Preparaty na rynku polskim zawierające analogi insuliny długodziałające:

1. Glargine
   • Abasaglar
   • Lantus
   • Lantus Solostar
   • Toujeo
2. Detemir
   • Levemir
3. Degludec
   • Tresiba
   • Ryzodeg

Redakcja: mgr farm. Ewa Pydyś