Nowa profilaktyka raka szyjki macicy w Polsce
Od lipca 2025 roku w Polsce obowiązuje zaktualizowany model profilaktyki raka szyjki macicy, oparty na nowoczesnych testach molekularnych HPV HR oraz cytologii na podłożu płynnym (LBC). To zmiany, na które czekała większość kobiet oraz lekarzy. Mają one istotnie poprawić skuteczność wczesnego wykrywania zmian przednowotworowych i nowotworowych we wczesnym stadium choroby.
Wtórna profilaktyka raka szyjki macicy opierała się dotychczas na klasycznej cytologii wykonywanej co 3 lata u pacjentek w wieku od 25 do 64 lat. Od lipca 2025 roku pacjentki mają dostęp także do nowego schematu opartego na teście HPV HR z genotypowaniem, czyli badaniu molekularnym wykrywającym materiał genetyczny wirusa brodawczaka ludzkiego (Human papillomavirus, HPV) o wysokim potencjale onkogennym. Zmiany te wypracowali polscy eksperci z dziedziny ginekologii i ginekologii onkologicznej, wpisując się jednocześnie w światowe oraz europejskie rekomendacje.
Dwa równoległe schematy badań przesiewowych
Aktualnie obowiązują dwa schematy badań przesiewowych:
Schemat I – Klasyczna cytologia:
Algorytm postępowania uwzględniający nowy schemat profilaktyki:
Test HPV HR z genotypowaniem to badanie molekularne, mające na celu wykrycie obecności materiału genetycznego wysokoonkogennych typów wirusa brodawczaka ludzkiego w wymazie z szyjki macicy. Prawie 100% raków szyjki macicy jest wywołanych zakażeniem HPV, dlatego wczesne wykrycie wirusa jest kluczowe dla skutecznej profilaktyki. Czułość klasycznej cytologii wynosi około 50-60%, podczas gdy czułość testu molekularnego sięga aż 95%.
Cytologia na podłożu płynnym (LBC) to nowoczesna metoda wykonywania badania cytologicznego. Wymaz pobiera się za pomocą szczoteczki cytologicznej, której końcówka przenoszona jest następnie do specjalnego płynu, a nie bezpośrednio na szkiełko mikroskopowe – jak to odbywa się w klasycznej cytologii. Ta technika zapobiega uszkodzeniu komórek, a preparaty pozbawione są artefaktów, co pozwala na bardziej rzetelną ocenę.
Wprowadzenie testu HPV HR do populacyjnego programu profilaktyki stanowi przełom w prewencji raka szyjki macicy. Dzięki wysokiej skuteczności testu w wykrywaniu zakażenia HPV, które poprzedza rozwój raka, możliwe jest wcześniejsze wdrożenie diagnostyki i leczenia.
Kluczowe zmiany w programie
Wtórna profilaktyka raka szyjki macicy opierała się dotychczas na klasycznej cytologii wykonywanej co 3 lata u pacjentek w wieku od 25 do 64 lat. Od lipca 2025 roku pacjentki mają dostęp także do nowego schematu opartego na teście HPV HR z genotypowaniem, czyli badaniu molekularnym wykrywającym materiał genetyczny wirusa brodawczaka ludzkiego (Human papillomavirus, HPV) o wysokim potencjale onkogennym. Zmiany te wypracowali polscy eksperci z dziedziny ginekologii i ginekologii onkologicznej, wpisując się jednocześnie w światowe oraz europejskie rekomendacje.
Dwa równoległe schematy badań przesiewowych
Aktualnie obowiązują dwa schematy badań przesiewowych:
Schemat I – Klasyczna cytologia:
-
- wykonywana co 3 lata,
- nadal dostępna, głównie dla kobiet, które nie kwalifikują się lub nie decydują się na test HPV HR.
-
- wykonywany co 5 lat, jeśli wynik jest ujemny,
- gdy wynik testu HPV HR jest dodatni automatycznie wykonywana jest cytologia na podłożu płynnym (LBC) z tego samego pobranego materiału (nie jest konieczne pobieranie nowej próbki).
Algorytm postępowania uwzględniający nowy schemat profilaktyki:
- Wynik ujemny testu HPV HR:
- kolejne badanie za 5 lat, jeśli brak czynników ryzyka,
- co 12 miesięcy, jeśli:
- pacjentka przyjmująca leki immunosupresyjne lub zakażona HIV,
- jest to pierwszy ujemny wynik testu HPV HR poprzedzony dodatnim wynikiem testu (obejmującego genotypy inne niż 16/18) i prawidłowym wynikiem cytologii (LBC),
- po 3 latach, jeśli:
- jest to drugi ujemny wynik testu HPV HR, poprzedzony pierwszym dodatnim testem (genotypy inne niż 16/18) i prawidłowym wynikiem LBC,
- po 5 latach, jeśli:
- jest to trzeci ujemny wynik testu HPV HR po pierwszym dodatnim teście (genotypy inne niż 16/18) i prawidłowym wyniku LBC.
- Wynik dodatni testu HPV HR:
- wykonanie cytologii na podłożu płynnym (LBC) z tej samej próbki,
- w przypadku wykrycia nieprawidłowości, pacjentka powinna otrzymać skierowanie na kolposkopię z ewentualną biopsją i badaniem histopatologicznym,
- dalsze decyzje zależą od wywiadu medycznego i wyników.
Czym są test HPV HR i cytologia na podłożu płynnym (LBC)?
Test HPV HR z genotypowaniem to badanie molekularne, mające na celu wykrycie obecności materiału genetycznego wysokoonkogennych typów wirusa brodawczaka ludzkiego w wymazie z szyjki macicy. Prawie 100% raków szyjki macicy jest wywołanych zakażeniem HPV, dlatego wczesne wykrycie wirusa jest kluczowe dla skutecznej profilaktyki. Czułość klasycznej cytologii wynosi około 50-60%, podczas gdy czułość testu molekularnego sięga aż 95%.
Cytologia na podłożu płynnym (LBC) to nowoczesna metoda wykonywania badania cytologicznego. Wymaz pobiera się za pomocą szczoteczki cytologicznej, której końcówka przenoszona jest następnie do specjalnego płynu, a nie bezpośrednio na szkiełko mikroskopowe – jak to odbywa się w klasycznej cytologii. Ta technika zapobiega uszkodzeniu komórek, a preparaty pozbawione są artefaktów, co pozwala na bardziej rzetelną ocenę.
Podsumowanie
Wprowadzenie testu HPV HR do populacyjnego programu profilaktyki stanowi przełom w prewencji raka szyjki macicy. Dzięki wysokiej skuteczności testu w wykrywaniu zakażenia HPV, które poprzedza rozwój raka, możliwe jest wcześniejsze wdrożenie diagnostyki i leczenia.
Piśmiennictwo:
1. Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa, 11 marca 2025 r., poz. 298. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 7 marca 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych.
2. Ministerstwo Zdrowia, „Przełom w profilaktyce raka szyjki macicy – test HPV HR i cytologia na podłożu płynnym”, 17.07.2025, URL: https://www.gov.pl/web/zdrowie/przelom-w-profilaktyce-raka-szyjki-macicy--test-hpv-hr-i-cytologia-na-podlozu-plynnym
3. Ministerstwo Zdrowia. (2025). Program profilaktyki raka szyjki macicy. Pacjent.gov.pl. URL: https://pacjent.gov.pl/program-profilaktyczny/profilaktyka-raka-szyjki-macicy
Medyczne
Artykuł
Ostatnia modyfikacja: wtorek, 16 września 2025, 15:23
