Rodzaje szczepień podróżnych w pigułce
Odpowiednie przygotowanie do podróży, zwłaszcza zagranicznych, zazwyczaj wiąże się z koniecznością skompletowania niezbędnych dokumentów, wykupienia ubezpieczenia, spakowania odpowiedniej odzieży oraz właściwego wyposażenia apteczki. Jednym z ważniejszych elementów przygotowania się do wyjazdu jest również ustalenie zakresu szczepień ochronnych, zarówno tych obowiązkowych, jak i zalecanych, które pacjent powinien wykonać, zaktualizować.
Szczepienia ochronne stosowane w medycynie podróży można podzielić na:
Obowiązek wykonania szczepień wymaganych u podróżnych wynika z przepisów prawa międzynarodowego. Aktualnie do szczepień obligatoryjnych dla podróżnych należą: szczepienie przeciwko żółtej gorączce oraz meningokokom. W określonych sytuacjach władze poszczególnych państw mogą wymagać okazania potwierdzenia odbycia tych szczepień przy wjeździe na swoje terytorium.
Szczepienie przeciwko żółtej gorączce jest rekomendowane osobom podróżującym do regionów, gdzie występuje ryzyko zakażenia wirusem żółtej febry i dotyczy to m.in. wybranych krajów Afryki i Ameryki Południowej. Zgodnie z Międzynarodowymi Przepisami Zdrowotnymi (International Health Regulations, IHR), poszczególne państwa mogą wprowadzić prawny wymóg wykonania szczepień przeciwko żółtej gorączce, aby zapobiegać rozprzestrzenianiu się wirusa na swoim terytorium. W niektórych krajach dowód szczepienia wymagany jest od wszystkich przyjezdnych, w innych tylko od osób przybywających z obszarów zagrożonych transmisją wirusa. Obowiązek też dotyczy czasami osób przebywających tranzytem na lotniskach. Lista krajów z ryzykiem występowania żółtej gorączki jest regularnie aktualizowana przez Światową Organizację Zdrowia (World Health Organization, WHO).
Szczepionka przeciwko żółtej gorączce dedykowana jest dorosłym oraz dzieciom powyżej 9. miesiąca życia. Preparat zawiera żywy, atenuowany wirus żółtej febry. Według wytycznych WHO, pojedyncza dawka szczepionki zapewnia długotrwałą ochronę i zwykle nie zaleca się podawania dawek przypominających. Wyjątkiem są osoby podróżujące do rejonów objętych epidemią - w ich przypadku można rozważyć dawkę przypominającą, jeśli od poprzedniego szczepienia minęło ponad 10 lat.
Po szczepieniu mogą wystąpić łagodne niepożądane odczyny poszczepienne, takie jak: stan podgorączkowy, bóle mięśni czy bóle głowy. Objawy te zazwyczaj ustępują samoistnie. W bardzo rzadkich przypadkach mogą pojawić się poważne reakcje, w tym anafilaksja, zapalenie mózgu i rdzenia kręgowego czy zespół Guillaina-Barrégo.
Szczepienie przeciwko meningokokom – serogrupy A, C, W-135, Y, jest obowiązkowe dla osób pielgrzymujących do Mekki i Medyny w Arabii Saudyjskiej. W Polsce, przeciwko wskazanym serogrupom, dostępne są szczepionki polisacharydowe, skoniugowane. Schemat szczepienia zależny jest od preparatu szczepionki użytej do uodpornienia. Najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi po podaniu tych preparatów są łagodne odczyny miejscowe takie jak: ból, zaczerwienienie w miejscu wkłucia. Mogą również pojawiać się przejściowe objawy ogólne m.in. gorączka, ból głowy czy bóle mięśni. Objawy te mają zazwyczaj łagodny przebieg i ustępują samoistnie.
Szczepienia zalecane i szczepeinia zalecane rutynowo
Szczepienia zalecane w medycynie podróży to szczepienia, których wykonanie nie jest obowiązkowe, a brak ich realizacji nie wiąże się z żadnymi konsekwencjami prawnymi. Niemniej jednak ich wykonanie jest rekomendowane w celu zabezpieczenia zdrowia podróżnego przed potencjalnymi zagrożeniami. Zakres zalecanych szczepień przed podróżą zależy od kilku czynników: destynacji, aktualnej sytuacji epidemiologicznej w danym rejonie oraz charakteru planowanego wyjazdu. Przed wyjazdem należy wówczas rozważyć kilka kwestii: czy pobyt będzie w hotelu o wysokim standardzie higieny, czy może będzie to biwak pod namiotem, gdzie istnieje ryzyko kontaktu z dzikimi zwierzętami.
Z kolei do szczepień zalecanych rutynowo należą te, które rekomendowane są wszystkim pacjentom niezależnie od planowanych podróży. Zwykle są one elementem narodowych programów szczepień ochronnych, jednak przed wyjazdem warto sprawdzić, czy nie wymagają one uzupełnienia lub aktualizacji. Warto podkreślić, że szczepienie przeciwko poliomyelitis jest w Polsce obowiązkowe od lat. Ze względu na wciąż występujące zachorowania w niektórych regionach świata, WHO szczególnie zaleca, aby podróżni udający się w te miejsca sprawdzili aktualność swoich szczepień. Dotyczy to zwłaszcza osób, których pobyt ma trwać dłużej niż 4 tygodnie. Zgodnie z wytycznymi WHO, optymalny termin na wykonanie szczepienia przypominającego to okres od 12 miesięcy do 4 tygodni przed planowanym wyjazdem.
Do szczepień zalecanych i zalecanych rutynowo zaliczamy:
Konsultacja medyczna dotycząca przygotowania zdrowotnego do podróży powinna się odbyć minimum 6-8 tygodni przed podróżą. Wdrożenie pełnego programu szczepień (zarówno obowiązkowych, jak i zalecanych) często wymaga kilku wizyt w punkcie szczepień, dlatego tak istotne jest zachowanie odpowiedniego zapasu czasu. Należy również pamiętać o innych elementach profilaktyki zdrowotnej podczas podróży do krajów tropikalnych, takich jak profilaktyka malarii o ile będzie to uzasadnione sytuacją epidemiologiczną w miejscu docelowym.
Autor tekstu: lek. Julia Michalska-Kopka, Ekspert ds. Rozwoju Kompetencji Zawodów Medycznych
Szczepienia ochronne stosowane w medycynie podróży można podzielić na:
- szczepienia obowiązkowe dla podróżujących,
- szczepienia zalecane rutynowo,
- szczepienia zalecane w zależności od destynacji i charakteru podróży.
Szczepienia obowiązkowe w medycynie podróży
Obowiązek wykonania szczepień wymaganych u podróżnych wynika z przepisów prawa międzynarodowego. Aktualnie do szczepień obligatoryjnych dla podróżnych należą: szczepienie przeciwko żółtej gorączce oraz meningokokom. W określonych sytuacjach władze poszczególnych państw mogą wymagać okazania potwierdzenia odbycia tych szczepień przy wjeździe na swoje terytorium.
Szczepienie przeciwko żółtej gorączce
Szczepienie przeciwko żółtej gorączce jest rekomendowane osobom podróżującym do regionów, gdzie występuje ryzyko zakażenia wirusem żółtej febry i dotyczy to m.in. wybranych krajów Afryki i Ameryki Południowej. Zgodnie z Międzynarodowymi Przepisami Zdrowotnymi (International Health Regulations, IHR), poszczególne państwa mogą wprowadzić prawny wymóg wykonania szczepień przeciwko żółtej gorączce, aby zapobiegać rozprzestrzenianiu się wirusa na swoim terytorium. W niektórych krajach dowód szczepienia wymagany jest od wszystkich przyjezdnych, w innych tylko od osób przybywających z obszarów zagrożonych transmisją wirusa. Obowiązek też dotyczy czasami osób przebywających tranzytem na lotniskach. Lista krajów z ryzykiem występowania żółtej gorączki jest regularnie aktualizowana przez Światową Organizację Zdrowia (World Health Organization, WHO).
Szczepionka przeciwko żółtej gorączce dedykowana jest dorosłym oraz dzieciom powyżej 9. miesiąca życia. Preparat zawiera żywy, atenuowany wirus żółtej febry. Według wytycznych WHO, pojedyncza dawka szczepionki zapewnia długotrwałą ochronę i zwykle nie zaleca się podawania dawek przypominających. Wyjątkiem są osoby podróżujące do rejonów objętych epidemią - w ich przypadku można rozważyć dawkę przypominającą, jeśli od poprzedniego szczepienia minęło ponad 10 lat.
Po szczepieniu mogą wystąpić łagodne niepożądane odczyny poszczepienne, takie jak: stan podgorączkowy, bóle mięśni czy bóle głowy. Objawy te zazwyczaj ustępują samoistnie. W bardzo rzadkich przypadkach mogą pojawić się poważne reakcje, w tym anafilaksja, zapalenie mózgu i rdzenia kręgowego czy zespół Guillaina-Barrégo.
Szczepienie przeciwko meningokokom
Szczepienie przeciwko meningokokom – serogrupy A, C, W-135, Y, jest obowiązkowe dla osób pielgrzymujących do Mekki i Medyny w Arabii Saudyjskiej. W Polsce, przeciwko wskazanym serogrupom, dostępne są szczepionki polisacharydowe, skoniugowane. Schemat szczepienia zależny jest od preparatu szczepionki użytej do uodpornienia. Najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi po podaniu tych preparatów są łagodne odczyny miejscowe takie jak: ból, zaczerwienienie w miejscu wkłucia. Mogą również pojawiać się przejściowe objawy ogólne m.in. gorączka, ból głowy czy bóle mięśni. Objawy te mają zazwyczaj łagodny przebieg i ustępują samoistnie.
Szczepienia zalecane i szczepeinia zalecane rutynowo
Szczepienia zalecane w medycynie podróży to szczepienia, których wykonanie nie jest obowiązkowe, a brak ich realizacji nie wiąże się z żadnymi konsekwencjami prawnymi. Niemniej jednak ich wykonanie jest rekomendowane w celu zabezpieczenia zdrowia podróżnego przed potencjalnymi zagrożeniami. Zakres zalecanych szczepień przed podróżą zależy od kilku czynników: destynacji, aktualnej sytuacji epidemiologicznej w danym rejonie oraz charakteru planowanego wyjazdu. Przed wyjazdem należy wówczas rozważyć kilka kwestii: czy pobyt będzie w hotelu o wysokim standardzie higieny, czy może będzie to biwak pod namiotem, gdzie istnieje ryzyko kontaktu z dzikimi zwierzętami.
Z kolei do szczepień zalecanych rutynowo należą te, które rekomendowane są wszystkim pacjentom niezależnie od planowanych podróży. Zwykle są one elementem narodowych programów szczepień ochronnych, jednak przed wyjazdem warto sprawdzić, czy nie wymagają one uzupełnienia lub aktualizacji. Warto podkreślić, że szczepienie przeciwko poliomyelitis jest w Polsce obowiązkowe od lat. Ze względu na wciąż występujące zachorowania w niektórych regionach świata, WHO szczególnie zaleca, aby podróżni udający się w te miejsca sprawdzili aktualność swoich szczepień. Dotyczy to zwłaszcza osób, których pobyt ma trwać dłużej niż 4 tygodnie. Zgodnie z wytycznymi WHO, optymalny termin na wykonanie szczepienia przypominającego to okres od 12 miesięcy do 4 tygodni przed planowanym wyjazdem.
Do szczepień zalecanych i zalecanych rutynowo zaliczamy:
- Szczepienie przeciwko WZW typu A,
- Szczepienie przeciwko WZW typu B,
- Szczepienie przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi,
- Szczepienie przeciwko poliomyelitis,
- Szczepienie przeciwko odrze, śwince i różyczce,
- Szczepienie przeciwko grypie,
- Szczepienie przeciwko COVID-19,
- Szczepienie przeciwko ospie wietrznej i/lub półpaścowi,
- Szczepienie przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu,
- Szczepienie przeciwko cholerze,
- Szczepienie przeciwko durowi brzusznemu,
- Szczepienie przeciwko japońskiemu zapaleniu mózgu,
- Szczepienie przeciwko wściekliźnie,
- Szczepienie przeciwko dendze.
Podsumowanie
Konsultacja medyczna dotycząca przygotowania zdrowotnego do podróży powinna się odbyć minimum 6-8 tygodni przed podróżą. Wdrożenie pełnego programu szczepień (zarówno obowiązkowych, jak i zalecanych) często wymaga kilku wizyt w punkcie szczepień, dlatego tak istotne jest zachowanie odpowiedniego zapasu czasu. Należy również pamiętać o innych elementach profilaktyki zdrowotnej podczas podróży do krajów tropikalnych, takich jak profilaktyka malarii o ile będzie to uzasadnione sytuacją epidemiologiczną w miejscu docelowym.
Autor tekstu: lek. Julia Michalska-Kopka, Ekspert ds. Rozwoju Kompetencji Zawodów Medycznych
1. World Health Organization (WHO). Countries with risk of yellow fever transmission and countries requiring yellow fever vaccination. Geneva: WHO; 2022. URL: https://www.who.int/publications/m/item/countries-with-risk-of-yellow-fever-transmission-and-countries-requiring-yellow-fever-vaccination-%28november-2022%29
2. World Health Organization (WHO). Yellow fever – Immunization, Vaccines and Biologicals [Internet]. Geneva: WHO. URL: https://www.who.int/teams/immunization-vaccines-and-biologicals/diseases/yellow-fever
3. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Polio Vaccination for International Travelers. Atlanta, GA: CDC; 2024. URL: https://www.cdc.gov/polio/vaccines/international-travelers.html
4. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Travel Vaccine Recommendations – CDC Yellow Book. Atlanta, GA: CDC; 2024. URL: https://www.cdc.gov/yellow-book/hcp/family-travel/travel-vaccine-recommendations-for-infants-and-children.html
5. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Polio Vaccine Recommendations – Guidance for Healthcare Providers. Atlanta, GA: CDC; 2024. URL: https://www.cdc.gov/polio/hcp/vaccine-considerations/index.html
6. Główny Inspektorat Sanitarny (GIS). Szczepienia dla podróżujących – żółta gorączka i meningokoki. Warszawa: gov.pl. URL: https://www.gov.pl/web/psse-tychy/szczepienia-dla-podrozujacych
7. Główny Inspektorat Sanitarny (GIS). Zalecane szczepienia dla podróżujących. Warszawa: gov.pl. URL: https://www.gov.pl/web/gis/zalecane-szczepienia-dla-podrozujacych
8. Ministerstwo Zdrowia RP. Kiedy należy zaszczepić się przed podróżą? [Internet]. Warszawa: gov.pl. URL: https://www.gov.pl/web/zdrowie/kiedy-nalezy-zaszczepic-sie-przed-podroza-
Medyczne
Artykuł
Ostatnia modyfikacja: piątek, 9 stycznia 2026, 16:19
