Ostry ból gardła i zapalenie migdałków w praktyce farmaceuty
Ostry ból gardła jest jedną z najczęstszych przyczyn konsultacji tak w praktyce aptecznej jak i lekarzy POZ. Choć to zazwyczaj stan samoograniczający się, jest najczęstszą przyczyną presji na przepisywanie antybiotyków, co przyczynia się do wzrostu oporności drobnoustrojów. Zadaniem farmaceuty będzie więc skuteczna selekcja pacjentów, edukacja w zakresie samoleczenia oraz racjonalizacja stosowania antybiotykoterapii.
Co wywołuje ból gardła?
Większość przypadków ostrego zapalenia gardła i migdałków ma podłoże wirusowe (70–95% przypadków), gdzie najczęstszymi patogenami są rinowirusy, koronawirusy, adenowirusy oraz wirusy grypy i paragrypy.
Wśród przyczyn bakteryjnych (odpowiedzialnych za 5–30% przypadków u dorosłych i do 30% u dzieci) najważniejszym czynnikiem jest Streptococcus pyogenes, czyli paciorkowiec beta-hemolizujący grupy A (GAS).
Wirus czy bakteria?
Prawidłowe odróżnienie etiologii wirusowej od bakteryjnej na podstawie samych objawów klinicznych jest trudne ze względu na nakładanie się symptomów. Istnieją jednak kluczowe cechy pomocne w tym zakresie:
Zakażenie wirusowe:
-
zazwyczaj ma łagodniejszy przebieg i stopniowy początek;
-
często towarzyszą mu objawy dodatkowe, takie jak kaszel, nieżyt nosa, zapalenie spojówek lub biegunka.
Zakażenie bakteryjne (GAS):
-
charakteryzuje się nagłym początkiem, wysoką gorączką (>38°C), silnym bólem gardła (z występującą trudnością z przełykaniem) oraz brakiem kaszlu;
-
w badaniu fizykalnym często stwierdza się wysięk ropny na migdałkach oraz tkliwe powiększenie węzłów chłonnych szyjnych przednich.
Skala FeverPAIN w praktyce aptecznej
W celu zobiektywizowania oceny prawdopodobieństwa zakażenia bakteryjnego zaleca się stosowanie skali punktowej FeverPAIN. Pacjent otrzymuje po 1 punkcie za każdy z poniższych kryteriów:
-
F (Fever) – Gorączka w ciągu ostatnich 24 godzin (>38°C).
-
P (Purulence) – Ropa/wysięk na migdałkach.
-
A (Attend rapidly) – Zgłoszenie się w ciągu 3 dni od wystąpienia objawów.
-
I (Inflamed) – Silnie zapalne/rozpulchnione migdałki.
-
N (No cough) – Brak kaszlu lub nieżytu nosa.
Interpretacja wyniku i schemat postępowania:
-
0–1 pkt: Bardzo niskie prawdopodobieństwo infekcji bakteryjnej (wysokie prawdopodobieństwo wirusowej). Zalecenie: Tylko samoleczenie objawowe.
-
2–3 pkt: Umiarkowane prawdopodobieństwo. Zalecenie: Można rozważyć wykonanie szybkiego testu antygenowego (RADT). Jeśli test jest niedostępny, zaleca się samoleczenie i ponowną ocenę w razie braku poprawy.
-
4–5 pkt: Wysokie prawdopodobieństwo zakażenia GAS. Zalecenie: Wskazane wykonanie testu RADT. W przypadku wyniku dodatniego należy rozważyć antybiotykoterapię. W praktyce aptecznej oznacza to skierowanie pacjenta do lekarza.
Testy RADT pozwalają na wykrycie antygenów paciorkowca grupy A bezpośrednio w aptece w ciągu kilku minut. Charakteryzują się one wysoką swoistością (>95%), co oznacza, że wynik dodatni niemal zawsze potwierdza infekcję bakteryjną. Wykorzystanie RADT w aptekach znacząco redukuje nieuzasadnione przepisywanie antybiotyków.
Leczenie zakażeń bakteryjnych
Jeśli diagnoza zakażenia bakteryjnego (GAS) zostanie potwierdzona, celem antybiotykoterapii jest eradykacja patogenu, skrócenie czasu trwania objawów oraz zapobieganie powikłaniom, takim jak ropień okołomigdałkowy czy gorączka reumatyczna.
-
Lek pierwszego wyboru: Fenoksymetylopenicylina.
-
Dawkowanie: 500 mg (lub 1,2 mln j.m.) co 12 godzin przez 10 dni.
-
Uzasadnienie: Wąskie spektrum działania i brak oporności GAS na penicyliny.
-
Alternatywa przy nietolerancji: Amoksycylina (1000 mg raz dziennie przez 10 dni).
-
Alergia na beta-laktamy:
-
Bez anafilaksji: Cefaleksyna lub cefadroksyl.
-
Nadwrażliwość typu I: Klarytromycyna (500 mg/dobę) lub Erytromycyna (u kobiet ciężarnych/karmiących).
Postępowanie objawowe i powikłania
Leczeniem z wyboru dla wszystkich pacjentów jest terapia analgetyczna i przeciwzapalna (ibuprofen, paracetamol). Polskie badania potwierdzają wysoką skuteczność i akceptowalność pacjentów dla ketoprofenu w sprayu, który dzięki celowanemu działaniu miejscowemu zapewnia szybką redukcję bólu i ułatwia połykanie.
Objawy, z którymi farmaceuta powinien bezwzględnie skierować pacjenta do lekarza:
-
Trudności w oddychaniu, świst krtaniowy (stridor).
-
Szczękościsk, ślinotok, mowa kluskowata (podejrzenie ropnia okołomigdałkowego).
-
Jednostronny obrzęk podniebienia miękkiego z przemieszczeniem języczka.
-
Zespół Lemierre’a. Septyczne zakrzepowe zapalenie żyły szyjnej wewnętrznej, będące zagrażającym życiu powikłaniem infekcji beztlenowcowej. Należy je podejrzewać u pacjentów (często młodych dorosłych), u których w 4 – 5 dobie od wystąpienia bólu gardła następuje gwałtowne pogorszenie stanu ogólnego („sepsa po anginie”). Pojawia się wysoka gorączka z dreszczami oraz silny, jednostronny ból i obrzęk szyi wzdłuż mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego.
 |
| |
Medyczne
Aptekarskie
Artykuł
Ostatnia modyfikacja: wtorek, 17 lutego 2026, 15:31
