Euceryna apteczna czy euceryna bezwodna?

Niezgodności recepturowe – przypomnienie

Zanim przejdziemy do omówienia euceryny, warto przypomnieć, czym są niezgodności recepturowe.

Niezgodność to niezamierzony efekt w wyglądzie lub właściwościach leku recepturowego, powstały na skutek:

niewłaściwego zapisu recepty przez lekarza lub

błędów w trakcie sporządzania leku.

Może pojawić się od razu lub dopiero podczas stosowania preparatu przez pacjenta.

Najczęstsze przyczyny niezgodności:

użycie niemieszających się ze sobą rozpuszczalników,

adsorpcja substancji leczniczej,

strącanie koloidu,

zestawienie leków wchodzących we wzajemne reakcje chemiczne.

Część niezgodności nie daje objawów widocznych gołym okiem, ale wpływa na aktywność farmakologiczną leku.

Postępowanie w przypadku stwierdzenia niezgodności

Farmaceuta ma prawo do modyfikacji recepty w określonych sytuacjach. Zgodnie z Dz.U. nr 183-11707-POZ. 1531 par. 3 możliwe jest:

dodanie surowca farmaceutycznego ułatwiającego wykonanie leku,

zmiana postaci surowca (rozpuszczalnej ↔ nierozpuszczalnej),

właściwy dobór surowców zapewniających rozpuszczenie składników,

zmniejszenie ilości substancji do dawki maksymalnej, jeśli została przekroczona, a brak stosownej adnotacji lekarza.

W innych przypadkach konieczne jest skonsultowanie zmian z lekarzem i opisanie dokonanych modyfikacji. Może to wymagać wystawienia nowej recepty.

Euceryna I a Euceryna II

Euceryna jest jednym z najczęściej stosowanych podłoży w recepturze. W Farmakopei XI znajdziemy dwie monografie:

Maść eucerynowa typu I (Euceryna apteczna, maść z alkoholami lanoliny)

Maść eucerynowa typu II (Euceryna bezwodna, maść cholesterolowo-cetylowa)

Skład i różnice:

Składnik	Euceryna I (apteczna)	Euceryna II (bezwodna)
Alcohol cetylicus et stearylicus	0,5 cz.	–
Alcohol cetylicus	–	3,0 cz.
Alcoholes Adipis Lanae (lanolina)	6,0 cz.	–
Cholesterolum	–	2,0 cz.
Vaselinum album	93,5 cz.	95,0 cz.

Wygląd:

Euceryna I – żółtawa, kremowa konsystencja (zawiera lanolinę),

Euceryna II – biała, bardziej zwarta.

Konsystencja:

Euceryna I jest bardziej miękka i lepiej absorbuje wodę,

Euceryna II – twardsza, bez lanoliny (mniej alergizująca).

Właściwości euceryny

Podłoże absorpcyjne – wiąże wodę w ilości nawet 2-krotnie większej od własnej masy, tworząc emulsję typu W/O.

Liczba wodna – ok. 300, ale w praktyce może wynosić 400–700.

Uwodniona euceryna (1:1) – działa chłodząco na skórę.

Działanie: natłuszczające, zmiękczające, ochronne, nawilżające.

Zastosowanie: pielęgnacja skóry suchej i atopowej, szczególnie u dzieci (niska drażliwość, brak głębokiej penetracji skóry, ułatwia uwalnianie substancji czynnych).

Którą eucerynę wybrać do recepty?

Jeśli lekarz określi typ (I lub II) – stosujemy wskazane podłoże.

Jeśli zapis brzmi jedynie „Euceryna” – farmaceuta może użyć dowolnego rodzaju, zgodnego z monografią farmakopealną.

Użycie podłoża innego niż farmakopealne (np. Euceryna Bezwodna S) jest dopuszczalne tylko w przypadku wyraźnego wskazania lekarza i jeśli podłoże figuruje w wykazie surowców dopuszczonych do obrotu w Polsce.

Praktyczna wskazówka: zawsze sprawdzaj etykietę surowca, aby uniknąć niezgodności i problemów w rozliczeniu z NFZ.

Niezgodności z udziałem euceryny

Najczęściej problem pojawia się przy łączeniu euceryny z wodnym roztworem witaminy A.

Wodny roztwór witaminy A zawiera emulgatory typu O/W.

Euceryna działa jako emulgator typu W/O.

Efekt: nietrwałość i rozwarstwienie maści (tzw. śmietanowanie), zwykle zauważalne dopiero u pacjenta.

Jak uniknąć niezgodności?

zastąpić część euceryny lekobazą (wiąże wodę),

zastosować olejowy roztwór witaminy A zamiast wodnego,

przy witaminie A pro receptura – sporządzić roztwór pomocniczy zgodnie z zaleceniami producenta (obniżenie stężenia, możliwość dokładnego dawkowania).

Roztwór pomocniczy witaminy A:

2,5 g vit. A + 6,0 g oleju = 10 000 j.m. w 1 kropli (34 mg),

trwałość: 1 miesiąc, przechowywanie w temp. 2–8 °C.

Niezgodności z lekami gotowymi

Na receptach spotyka się również polecenia rozcieńczania gotowych kremów euceryną.

Problem: obecność przeciwstawnych emulgatorów → ryzyko destabilizacji i rozwarstwienia.

Typowy przykład: rozcieńczanie kremów z glikokortykosteroidami euceryną.

Rozwiązanie:

zamiana postaci leku gotowego z kremu na maść,

lub analiza emulgatorów i dobór podłoża neutralnego dla układu.

Redakcja: dr n. med. Walentyn Pankiewicz

Aptekarskie

Artykuł

Ostatnia modyfikacja: piątek, 28 listopada 2025, 14:40