Najnowsze stanowisko Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) z 2025 roku stanowi przełom w podejściu do prewencji chorób układu krążenia, wskazując na nierozerwalną i wielokierunkową zależność między stanem psychicznym a zdrowiem serca. Dokument pt. „2025 ESC Clinical Consensus Statement on mental health and cardiovascular disease” dostarcza solidnych dowodów na to, że czynniki psychospołeczne mają równie silny wpływ na ryzyko zgonu i poważnych incydentów sercowo-naczyniowych, co klasyczne czynniki ryzyka somatycznego. Wytyczne te podkreślają, że współczesna kardiologia musi wyjść poza tradycyjne modele opieki, włączając wsparcie psychologiczne jako nieodzowny element leczenia i zapobiegania chorobom sercowo-naczyniowym. Pełną treść opracowania można znaleźć pod adresem: https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehaf191

Poniżej przedstawiamy szczegółowe wnioski dotyczące wpływu poszczególnych zaburzeń na układ krążenia.

Depresja

• Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) definiuje zaburzenie depresyjne jako schorzenie psychiczne, obejmujące obniżony nastrój lub utratę zdolności odczuwania przyjemności bądź zainteresowania aktywnościami przez dłuższy czas. Do typowych objawów należą uczucie smutku, trudności z koncentracją, utrata zainteresowania czynnościami, które wcześniej sprawiały przyjemność, poczucie bezwartościowości, poczucie winy oraz zaburzenia snu.
• Dotyczy ok. 4,4% populacji ogólnej – ok. 322 mln osób na świecie.
• Ryzyko incydentów sercowo-naczyniowych jest porównywalne z klasycznymi somatycznymi czynnikami ryzyka.
• Depresja wiąże się ze zwiększonym ryzykiem nowo występującej niewydolności serca, nowo rozpoznanego i nawrotowego migotania przedsionków, częstoskurczu komorowego/migotania komór oraz nagłego zgonu sercowego.

Zaburzenia lękowe

• Lęk charakteryzuje się zamartwianiem, któremu mogą towarzyszyć niespecyficzne objawy somatyczne i psychiczne, takie jak niepokój ruchowy, zmęczenie, trudności z koncentracją, drażliwość, napięcie mięśniowe czy zaburzenia snu. Jeśli lęk jest intensywny i nagły, może manifestować się jako napad paniki, obejmujący kołatanie serca, duszność, zawroty głowy, ból w klatce piersiowej, uczucie oszołomienia trwające kilka minut.
• Wiele badań wykazało, że lęk i zaburzenia lękowe są związane ze zwiększonym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych. Zależność między lękiem a arytmiami lub niewydolnością serca jest mniej jednoznaczna.
• Zaburzenia te są związane ze wzrostem ryzyka chorób sercowo-naczyniowych i śmiertelności związanej z tymi jednostkami chorobowymi.
• Napady paniki wiąże się również ze zwiększonym ryzykiem incydentów sercowo-naczyniowych.
• Ogólnie dostępne dowody sugerują, że związek między lękiem a ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych jest na tyle istotny, iż pracownicy ochrony zdrowia powinni być go świadomi i rozważać wczesne badania przesiewowe, gdy jest to klinicznie uzasadnione.

Zespół stresu pourazowego (PTSD)

• Zespół stresu pourazowego (PTSD) jest złożonym i wyniszczającym zaburzeniem, często wynikającym z ekspozycji na traumatyczne wydarzenia. Objawy obejmują natrętne myśli, retrospekcje (flashbacki), koszmary senne oraz wzmożone pobudzenie, co może znacząco upośledzać jakość życia pacjenta. Początek PTSD może wystąpić w dowolnym momencie życia po ekspozycji na zdarzenie traumatyczne.
• U weteranów sił zbrojnych PTSD wiąże się z  25–50% wyższym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych, w tym niewydolności i zawału serca w porównaniu z osobami bez PTSD, nawet po uwzględnieniu depresji i innych czynników.
• PTSD wiąże się  z podwyższonymi markerami zapalenia oraz często współwystępuje z niezdrową dietą i stylem życia, otyłością, zaburzeniami snu, obniżoną aktywnością fizyczną, niestosowaniem się do zaleceń farmakoterapii, nadużywaniem substancji psychoaktywnych, paleniem tytoniu i nadużywaniem alkoholu, co wszystko przyczynia się do pogorszenia zdrowia sercowo-naczyniowego.

Wniosek

Zdrowie psychiczne powinno być integralną częścią oceny ryzyka sercowo-naczyniowego. Wczesne rozpoznanie i leczenie zaburzeń psychicznych to nie tylko poprawa jakości życia, ale także realna forma prewencji chorób serca.

Piśmiennictwo:

1. Héctor Bueno, Christi Deaton, Marta Farrero, Faye Forsyth, Frieder Braunschweig, Sergio Buccheri, Simona Dragan, Sofie Gevaert, Claes Held, Donata Kurpas, Karl-Heinz Ladwig, Christos D Lionis, Angela H E M Maas, Caius Ovidiu Merșa, Richard Mindham, Susanne S Pedersen, Martina Rojnic Kuzman, Sebastian Szmit, Rod S Taylor, Izabella Uchmanowicz, Noa Vilchinsky, ESC Scientific Document Group , 2025 ESC Clinical Consensus Statement on mental health and cardiovascular disease: developed under the auspices of the ESC Clinical Practice Guidelines Committee: Developed by the task force on mental health and cardiovascular disease of the European Society of Cardiology (ESC)
   Endorsed by the European Federation of Psychologists' Associations AISBL (EFPA), the European Psychiatric Association (EPA), and the International Society of Behavioral Medicine (ISBM), European Heart Journal, Volume 46, Issue 41, 1 November 2025, Pages 4156–4225, https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehaf191