Wyróżnia się trzy główne typy wirusów grypy: A, B i C. W praktyce klinicznej największe znaczenie epidemiologiczne mają wirusy typu A i B, podczas gdy zakażenia wirusem typu C przebiegają zwykle łagodnie i sporadycznie.

Grypa sezonowa a pandemiczna

Ze względu na zasięg i charakter występowania, grypę dzielimy na sezonową i pandemiczną.

Grypa sezonowa to forma choroby, z którą mamy do czynienia każdego roku, w typowych okresach zwiększonej zachorowalności. Na półkuli północnej sezon grypowy przypada zwykle od października do kwietnia, a na południowej od maja do września.
Grypa pandemiczna występuje co kilkanaście lub kilkadziesiąt lat i jest wywoływana przez nowe podtypy wirusa typu A, zdolne do szybkiego rozprzestrzeniania się w populacji. Przykładem historycznej pandemii była tzw. hiszpanka w latach 1918-1920. W okresach pandemii liczba zachorowań oraz tempo transmisji wirusa są dużo wyższe niż w sezonowych epidemiach.

WHO a sezon 2025/2026

Wirusy grypy typu A wykazują dużą zmienność antygenową i krótki okres wylęgania, co sprawia, że praktycznie co roku populacja narażona może być na nowe warianty wirusa. Najczęściej zakażenia sezonowe powodują podtypy H1N1 i H3N2, rzadziej inne warianty.

Wysoka zmienność antygenowa wirusa grypy wymusza konieczność corocznej aktualizacji składu szczepionek, który jest rekomendowany przez Komitet WHO ds. składu szczepionek przeciw grypie. Dwa razy w roku (w lutym dla półkuli północnej i we wrześniu dla południowej) WHO analizuje dane epidemiologiczne, skuteczność poprzednich szczepionek, zdolność krążących wirusów do wywoływania choroby oraz zdolności wirusów szczepionkowych do zapewnienia ochrony krzyżowej przed pokrewnymi wirusami grypy tego samego typu, podtypu. Na tej podstawie publikowane są rekomendacje dotyczące składu szczepionek na kolejny sezon.

Skład szczepionki na sezon 2025/2026

Komitet WHO wskazał następujące szczepy wirusa grypy, które powinny znaleźć się w szczepionkach przeznaczonych na sezon 2025/2026:

• A/Victoria/4897/2022 (H1N1)pdm09-like virus
• A/Croatia/10136RV/2023 (H3N2)-like virus
• B/Austria/1359417/2021 (B/Victoria lineage)-like virus

W Polsce dostępne są następujące preparaty szczepionek na bieżący sezon:

• Efluelda Tetra - przeznaczona dla osób w wieku 60 lat i starszych,
• Influvac Tetra oraz VaxigripTetra - stosowane u dorosłych i dzieci od 6. miesiąca życia. Szczepionki te mogą być również bezpiecznie podawane kobietom w ciąży, niezależnie od trymestru.

Przebieg kliniczny grypy

Okres wylęgania grypy wynosi średnio 2 dni (1-4 dni). Chory staje się zakaźny dzień przed wystąpieniem objawów i pozostaje źródłem zakażenia przez kolejne 5 dni, a czasem dłużej.

Choroba rozpoczyna się nagle wysoką gorączką, dreszczami, bólami mięśni i stawów, bólem głowy (często w okolicy czołowej i zagałkowej) oraz uczuciem rozbicia. Po kilku dniach mogą pojawić się objawy ze strony dróg oddechowych, takie jak suchy kaszel, ból gardła czy nieżyt nosa, który zwykle jest o niewielkim nasileniu.

U większości pacjentów grypa ma charakter samoograniczający się, jednak u osób z grup ryzyka może prowadzić do poważnych powikłań, m.in. zapalenia płuc, zaostrzenia chorób przewlekłych czy niewydolności oddechowej.

Do grup zwiększonego ryzyka należą:

• kobiety w ciąży i we wczesnym połogu,
• osoby starsze (≥65 lat),
• dzieci do 5. roku życia,
• pacjenci z chorobami przewlekłymi, m.in. cukrzycą, POChP, astmą, niewydolnością serca, nerek lub wątroby.

Profilaktyka – szczepienia ochronne

Według danych do końca września 2025 roku w Polsce zgłoszono 7215 potwierdzonych przypadków grypy, podczas gdy w tym samym okresie w roku poprzednim - 4702 przypadki. Wzrost zachorowań może zapowiadać intensywniejszy sezon infekcyjny, co dodatkowo podkreśla znaczenie szczepień ochronnych.

Szczepienie przeciwko grypie jest rekomendowane dla wszystkich osób dorosłych oraz dzieci, które ukończyły 6. miesiąc życia. Dzieci w wieku od 6 miesięcy do 9 lat, które są szczepione po raz pierwszy, powinny otrzymać na początku dwie dawki szczepionki w odstępie co najmniej 4 tygodni. W kolejnych sezonach oraz u wszystkich dorosłych wystarczy jedna dawka szczepionki w sezonie.

Podsumowanie

Grypa pozostaje poważnym problemem zdrowia publicznego, mimo że w większości przypadków przebiega łagodnie. Jej wysoka zakaźność, duża zmienność antygenowa wirusa i potencjalne ryzyko ciężkich powikłań uzasadniają konieczność corocznych szczepień. W nadchodzącym sezonie 2025/2026 warto szczególnie podkreślać znaczenie szczepień w grupach ryzyka oraz kontynuować działania edukacyjne na rzecz zwiększenia wyszczepialności.

Autor tekstu: lek. Julia Michalska-Kopka, Ekspert ds. Rozwoju Kompetencji Zawodów Medycznych

Piśmiennictwo:

1. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – PIB. Jaki będzie skład szczepionek przeciw grypie w sezonie 2025/2026? [Internet]. Warszawa: PZH; 2025. URL: https://szczepienia.pzh.gov.pl/jaki-bedzie-sklad-szczepionek-przeciw-grypie-w-sezonie-2025-2026/
2. Kuchar E, Mrukowicz J, Gładysz A, Sawiec P. Grypa. W: Interna Szczeklika 2025 [Internet]. Medycyna Praktyczna; 2025. URL: https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.18.1.1
3. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – PIB. Meldunek o zachorowaniach na grypę i podejrzeniach zachorowań na grypę w Polsce – wrzesień 2025. [Internet]. Warszawa: PZH; 2025. URL: https://wwwold.pzh.gov.pl/oldpage/epimeld/2025/INF_25_09B.pdf