Czym tak naprawdę jest recepta transgraniczna? Kto może wystawić receptę transgraniczną? Jak ją realizować? Recepty z których państw można realizować w Polsce? Temat wciąż budzi wątpliwości, dlatego w tym artykule wyjaśnimy kilka zagadnień, które dotyczą recept w rozumieniu międzynarodowym. 

Zacznijmy od definicji. 
Według ustawy Prawo Farmaceutyczne, art. 2, 35aa 
receptą transgraniczną – jest recepta na produkt leczniczy lub wyrób medyczny wystawiona przez osobę uprawnioną do wystawiania recept zgodnie z prawem państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, w którym recepta została wystawiona, podlegająca realizacji w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, zwanym dalej “państwem realizacji”, zgodnie z prawem tego państwa. 

Oznacza to, że recepta wystawiona w danym kraju, staje się receptą transgraniczną w momencie jej realizacji w innym kraju członkowskim UE lub EFTA. Czyli pacjent może wziąć swoją receptę, którą miał wystawioną w swoim kraju (przez osobę uprawnioną) i zrealizować ją w innym kraju. Natomiast realizacja takiej recepty odbywa się zgodnie z prawem miejscowym, czyli takim, jakie obowiązuje w kraju w zakresie realizacji. Pojęcie recepty transgranicznej dotyczy tylko recept wystawionych w obrębie państw UE lub EFTA. 

Co nie może być przepisane na recepcie transgranicznej? 

Na recepcie transgranicznej nie mogą być przepisane produkty lecznicze recepturowe, preparaty zawierające środki odurzające lub substancje psychotropowe oraz produkty lecznicze o kategorii dostępności “Rpz”. 

Z jaką odpłatnością jest realizowana recepta transgraniczna? 

Recepta transgraniczna realizowana jest zawsze za pełną odpłatnością. Pacjent może później wystąpić o zwrot kosztów w swoim kraju, jeżeli jego państwo przewiduje taką możliwość, na zasadach w nim obowiązujących. 

Przykłady: 
Pacjent z kraju X ma receptę wystawioną przez fizjoterapeutę w kraju X, na lek Ketoprofenum 100mg in tabl, 30 szt. Recepta posiada wszystkie niezbędne dane. Może ją zrealizować w Polsce (z odpłatnością 100%) mimo, że u nas fizjoterapeuci nie są uprawnieni do wystawiania recept. 

Pacjent z kraju Y ma receptę wystawioną przez swojego lekarza psychiatrę na lek Zolpidemi tartras 10 mg, 30 szt, wystawioną 40 dni temu. Nie może jej zrealizować w Polsce, gdyż po pierwsze – według polskiego prawa recepta transgraniczna nie może być wystawiona na lek psychotropowy, a poza tym w Polsce nie wolno realizować recept na leki psychotropowe powyżej 30 dni od daty ich wystawienia. 

Pacjent Polak wiedział, że będzie wyjeżdżać służbowo do kraju Z, który nie obsługuje polskich e-recept. Poprosił swojego lekarza prowadzącego o wystawienie recepty papierowej na insulinę, którą stosuje stale, na wypadek, gdyby zużycie przekroczyło planowaną ilość. Tak się stało – zrealizował polską receptę w kraju Z za pełną odpłatnością. Po powrocie do kraju wystąpił do NFZ o zwrot poniesionych kosztów (do limitu refundacyjnego). 

Przepisy dotyczące wystawiania recept transgranicznych reguluje art. 95b ust 2 p 3 oraz ust. 4 ustawy Prawo Farmaceutyczne. Możemy wyróżnić dwa rodzaje recept transgranicznych: elektroniczne i papierowe. Możliwość wzajemnego uznawania recept elektronicznych i wymiany danych na poziomie międzynarodowym jest sprawą bardzo świeżą i w tym momencie jest praktykowana przez zaledwie kilka krajów. Można się spodziewać dynamicznego rozwoju tej funkcjonalności, dlatego warto na bieżąco sprawdzać komunikaty na stronie internetowej Ministerstwa Zdrowia. 

Gdzie sprawdzić w których krajach jest możliwość realizacji e-recept transgranicznych? 

Zgodnie z ustawą Prawo Farmaceutyczne, na stronie rządowej gov.pl/zdrowie publikowany jest „Komunikat w sprawie wykazu państw, które nie realizują recept transgranicznych wystawianych w postaci elektronicznej w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) oraz w sprawie zestawienia danych niezbędnych do identyfikacji pacjenta realizującego receptę transgraniczną w postaci elektronicznej”. 
Dzięki tej informacji, można ustalić, który kraj realizuje e-recepty z którego innego kraju.  

Jakie dane są wymagane na recepcie transgranicznej? 

Zakres niezbędnych danych, które muszą znajdować się na recepcie transgranicznej reguluje art. 96a ust 1a ustawy Prawo Farmaceutyczne. 

Będzie to: 
• Imię, nazwisko, data urodzenia pacjenta 
• Imię, nazwisko, kwalifikacje zawodowe i dane kontaktowe osoby wystawiającej receptę 
• Adres miejsca udzielenia świadczenia (np. przychodnia, szpital, praktyka zawodowa) 
• Nazwa leku (międzynarodowa, własna), postać, moc, ilość, sposób dawkowania 
• Data wystawienia recepty 
• Własnoręczny podpis osoby wystawiającej receptę 

Należy zwrócić uwagę, że niektóre z wymaganych informacji mogą zostać uzupełnione w razie ich braku, przez osobę realizującą receptę – w granicach wyznaczonych przez obowiązujące w Polsce przepisy dotyczące realizacji recept. 

Receptę transgraniczną papierową wystawia się w sytuacji, gdy: 

• Pacjent jest małoletni (poniżej 18 lat) 
• Jeśli kraj pochodzenia nie wystawia e-recept 
• Jeśli kraj docelowy nie realizuje e-recept 

Przy realizacji recepty transgranicznej papierowej Dokument Realizacji Recepty (DRR) nie jest uwierzytelniany i wysyłany do SIM. Drukuje się do nich otaksowanie wraz z nadanym numerem aptecznym recepty. Potwierdzenia realizacji dokonuje się poprzez umieszczenie na rewersie pieczęci (lub nadruku) imienia i nazwiska osoby wydającej i jej własnoręcznego podpisu. 

Jakie są zasady w przypadku elektronicznej recepty transgranicznej? 

Ciekawym i nowym zagadnieniem jest elektroniczna recepta transgraniczna. Może ona być wystawiona tylko dla osób dorosłych. Jej realizacja wiąże się z przestrzeganiem kilku ważnych zasad, które wynikają z ograniczeń technicznych, związanych z międzynarodową wymianą danych. 

Aby móc pobrać receptę do realizacji, kraj wystawienia musi udostępniać taką możliwość, a pacjent – wyrazić zgodę na przekazanie danych. Polscy pacjenci mogą wyrazić taką zgodę na swoim IKP w zakładce Uprawnienia, wybierając przy tym konkretne kraje, do których przekazanie danych będzie możliwe. 

Po identyfikacji pacjenta zagranicznego, który chce zrealizować e-receptę transgraniczną, a jeszcze przed uzyskaniem dostępu do recepty, należy poinformować pacjenta, gdzie znajduje się informacja o przetwarzaniu danych osobowych. Tzw. PIN B (Patient Information Notice B) jest dostępny na stronie NIA oraz ezdrowie.gov.pl 

W Polsce do „wywołania” e-recepty krajowej stosuje się czterocyfrowy PIN i numer PESEL. W przypadku obcokrajowca będzie to oczywiście wyglądało inaczej. Recepty elektroniczne z innych krajów wywołuje się przy pomocy zestawu danych dedykowanych dla konkretnego państwa pochodzenia recepty. Listę niezbędnych dokumentów dla poszczególnych krajów publikuje Ministerstwo Zdrowia. 

W każdym przypadku pacjent w aptece musi pojawić się osobiście, z dowodem potwierdzającym tożsamość oraz zestawem danych niezbędnych do identyfikacji. Na przykład w przypadku Fina będzie to krajowy numer ubezpieczenia społecznego. 

Najważniejsze ograniczenia w realizacji e-recept transgranicznych: 
• Brak możliwości wydania innej dawki (mocy) i postaci leku (weryfikacja danych oparta o kody ATC produktów leczniczych). Można wydać zamiennik, poruszając się w obrębie tej samej dawki i postaci leku. 
• Brak możliwości realizacji recepty na środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego i wyroby medyczne 
• Możliwość realizacji tylko jednego DRR do realizowanej recepty, co powoduje następujące konsekwencje: 
– uniemożliwia wydanie opakowań z osobnych linii zakupowych, 
– uniemożliwia częściową realizację recepty 
(niektóre kraje mogą udostępniać możliwość częściowej realizacji, ale należy mieć stuprocentową pewność przed rozpoczęciem operacji) 
• Brak możliwości skorygowania recepty – na ten moment żaden kraj nie umożliwia przyjęcia anulowania realizacji (usługa jest opcjonalna; być może z czasem zostanie włączona w niektórych państwach) 

Dostępne w obrocie w Polsce zamienniki leków, których nie znamy, można wyszukać za pomocą kodu ATC leku w Rejestrze Produktów Leczniczych pod adresem https://rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl/rpl/search/public 

Należy zatem bardzo uważnie podchodzić do realizacji e-recepty transgranicznej, gdyż jej późniejsza poprawa będzie niemożliwa. 

Opracowano na podstawie: 
Ustawa z dnia 6 września 2001 – Prawo Farmaceutyczne (Dz.U.2022.2301 t.j. z dnia 2022.11.14) 
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 23 grudnia 2020 w sprawie recept (Dz.U. z 2020 r, poz. 2424 z pózn.zm.) 
https://www.gov.pl/web/zdrowie/komunikat-w-sprawie-wykazu-panstw-ktore-nie-realizuja-recept-transgranicznych-wystawianych-w-postaci-elektronicznej-w-innym-panstwie-czlonkowskim-unii-europejskiej-lub-panstwie-czlonkowskim-europejskiego-porozumienia-o-wolnym-handlu-efta-oraz-w-sprawie-zestawienia-danych-niezbednych-do-identyfikacji-pacjenta-realizujacego-recepte-transgraniczna-w-postaci-elektronicznej2 
https://ezdrowie.gov.pl/portal/home/dla-aptek/e-recepta-transgraniczna 

Redakcja: mgr farm. Sylwia Krauze-Nowakowska