Program „Moje Zdrowie” zmienia nasz styl życia
Dotychczasowy program „Profilaktyka 40 PLUS” koncentrował się głównie na badaniach. „Moje Zdrowie” idzie o krok dalej. Jego kluczową innowacją jest dostarczanie pacjentowi kompleksowej informacji zwrotnej na temat wyników badań laboratoryjnych i czynników ryzyka zdrowotnego. Na tej podstawie tworzony jest Indywidualny Plan Zdrowotny, zawierający spersonalizowane interwencje prozdrowotne. Mogą to być konsultacje dietetyczne, plany aktywności fizycznej, czy strategie zmniejszania ryzyka sercowo-naczyniowego i onkologicznego.
"Moje Zdrowie" a styl życia
Centralnym elementem programu jest Kwestionariusz Bilansu Zdrowia Osoby Dorosłej. To narzędzie pozwala na precyzyjną ocenę ryzyka chorób cywilizacyjnych, analizę stanu odżywienia, poziomu aktywności fizycznej oraz obecności nałogów. Pytania w kwestionariuszu są pogrupowane tematycznie w sekcje.
Jedna z sekcji dotyczy stylu życia pacjenta i obejmuje m.in. dane antropometryczne, sposób odżywiania oraz aktywność fizyczną. Pacjent wprowadza w niej swój wzrost i masę ciała, a system automatycznie oblicza wskaźnik masy ciała (BMI). Wynik jest klasyfikowany jako: niedowaga, masa ciała prawidłowa, nadwaga, lub otyłość I, II i III stopnia. Ten wskaźnik, weryfikowany następnie przez pracownika medycznego podczas wizyty podsumowującej, stanowi podstawę do opracowania spersonalizowanych działań, takich jak interwencje związane z zasadami odżywiania czy konsultacja dietetyczna, w ramach Indywidualnego Planu Zdrowotnego.
Edukacja żywieniowa
Niezależnie od uzyskanego wyniku BMI, każdy pacjent – a w szczególności osoby ze zbyt niską lub nadmierną masą ciała – powinien zostać objęty edukacją z zakresu zdrowego żywienia. Jednym z najbardziej praktycznych i przystępnych narzędzi edukacyjnych jest tzw. zasada talerza zdrowego żywienia. W sposób obrazowy prezentuje ona proporcje składników pokarmowych w prawidłowo zbilansowanym posiłku.
Zasada talerza zdrowego żywienia:
-
½ talerza powinny stanowić warzywa i owoce (z przewagą warzyw), jako główne źródło błonnika, witamin oraz składników mineralnych. Wysokie ich spożycie wspomaga kontrolę masy ciała i zmniejsza ryzyko chorób cywilizacyjnych.
-
¼ talerza to produkty będące źródłem białka, takie jak: chude mięso (np. indyk, kurczak), ryby, jajka, mleko i jego przetwory, tofu, a także rośliny strączkowe.
-
¼ talerza powinny wypełniać węglowodany złożone, w tym: pełnoziarniste pieczywo, kasze, brązowy ryż oraz makarony z mąki pełnoziarnistej.
W czasie edukacji żywieniowej warto również przedstawić każdemu pacjentowi kilka ogólnych zaleceń żywieniowych, które z powodzeniem powinien wprowadzić do swojej diety. Są to:
-
Ograniczenie spożycia soli, cukru oraz produktów wysokoprzetworzonych (np. fast foodów, gotowych dań, słodyczy, słodzonych napojów).
-
Rezygnacja ze słodzonych napojów na rzecz wody, naparów ziołowych lub niesłodzonej herbaty.
-
Komponowanie pełnowartościowych posiłków, aby ograniczyć potrzebę podjadania – zwłaszcza poprzez odpowiednie spożycie białka.
-
Stosowanie zasady 80:20:
-
80% spożywanych produktów powinno pochodzić ze zdrowych źródeł i spełniać normy racjonalnego żywienia,
-
20% może stanowić żywność mniej zalecana (np. słodycze czy dania okazjonalne), co sprzyja utrzymaniu motywacji i ogranicza efekt restrykcji.
-
Wprowadzanie zdrowych zamienników słodyczy, np. w postaci świeżych owoców.
-
Zachęcanie do regularnego spożywania posiłków, w spokoju i zgodnie z odczuwanym głodem fizjologicznym.
Jadłospisy i konsultacje dietetyczne online
Wartym uwagi i przede wszystkim rzetelnym źródłem wiedzy dotyczącej diety i zasad zdrowego żywienia jest serwis „Diety NFZ”, realizowany wspólnie przez Narodowy Fundusz Zdrowia i Ministerstwo Zdrowia. To portal, który dostarcza pacjentowi w bezpłatnej formie różnorodne plany żywieniowe. Może również przekierować pacjenta do kolejnego portalu, prowadzonego przez Narodowe Centrum Edukacji, gdzie dostępne są bezpłatne konsultacje dietetyczne online.
Linki warte uwagi:
Konsultacje dietetyczne w ramach programu „Moje Zdrowie”
Program „Moje Zdrowie” zakłada możliwość zlecenia pacjentowi konsultacji dietetycznej w ramach działań prozdrowotnych. Taką konsultację warto zlecić pacjentom z rozpoznanymi chorobami przewlekłymi lub w sytuacji kiedy osoba realizująca wizytę podsumowującą nie czuje się wystarczająco kompetentna w zakresie udzielania porady żywieniowej.
Aktywność fizyczna jako element interwencji zdrowotnej
Drugim istotnym komponentem programu „Moje Zdrowie” jest ocena oraz wspieranie aktywności fizycznej pacjentów. Regularny wysiłek fizyczny stanowi fundament zdrowego stylu życia i ma udowodnione działanie zarówno w profilaktyce, jak i terapii wielu chorób przewlekłych, w tym: chorób układu sercowo-naczyniowego, cukrzycy typu 2, otyłości, zaburzeń depresyjnych czy schorzeń układu mięśniowo-szkieletowego.
Działania w zakresie promocji aktywności fizycznej nie muszą być skomplikowane. Już krótka rozmowa motywacyjna, proste zalecenia oraz systematyczne przypominanie o znaczeniu ruchu mogą przynieść pacjentowi wymierne korzyści zdrowotne.
Zalecany poziom aktywności fizycznej według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO):
-
minimum 150 minut tygodniowo umiarkowanej aktywności fizycznej (np. szybki marsz, jazda na rowerze, pływanie),
lub
-
75 minut tygodniowo intensywnej aktywności fizycznej (np. bieganie, aerobik, sporty zespołowe).
Aktywność powinna być dostosowana do wieku, stanu zdrowia i możliwości fizycznych pacjenta. W przypadku osób z chorobami przewlekłymi, ograniczoną sprawnością lub niską wydolnością zaleca się stopniowe zwiększanie aktywności w bezpiecznych granicach, zgodnie z zaleceniami lekarza lub fizjoterapeuty. W sytuacjach wymagających pogłębionej oceny wskazane jest skierowanie pacjenta na konsultację lekarską w ramach POZ, z możliwością dalszego skierowania do rehabilitacji lub innych konsultacji specjalistycznych.
Podsumowanie
Program „Moje Zdrowie” to kompleksowe narzędzie profilaktyczne, które w przeciwieństwie do poprzedniej „Profilaktyki 40 PLUS” koncentruje się na indywidualizacji opieki i edukacji pacjenta. Jednym z kluczowych elementów programu jest edukacja żywieniowa, oparta m.in. na zasadzie talerza zdrowego żywienia oraz ogólnych zaleceniach dotyczących ograniczenia soli, cukru i produktów przetworzonych, a także stosowania zasady 80:20. Drugim filarem programu jest promocja aktywności fizycznej, z zaleceniem minimum 150 minut umiarkowanej lub 75 minut intensywnej aktywności tygodniowo, zawsze dostosowanej do indywidualnych możliwości pacjenta. Celem programu jest nie tylko ocena stanu zdrowia, ale przede wszystkim kształtowanie trwałych, zdrowych nawyków w społeczeństwie.
Autor tekstu: lek. Julia Michalska-Kopka, Ekspert ds. Rozwoju Kompetencji Zawodów Medycznych
Piśmiennictwo:
1. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej ncez.pzh.gov.pl
2. World Health Organization. (2021). Aktywność fizyczna i siedzący tryb życia w regionie europejskim WHO: wytyczne dla osób dorosłych i osób starszych. Biuro Regionalne WHO dla Europy.
3. Minister Zdrowia. (2025). Rozporządzenie z dnia 30 kwietnia 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej (Poz. 584). Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, 2 maja 2025 r.
Medyczne
Artykuł
Ostatnia modyfikacja: piątek, 28 listopada 2025, 15:01
