Bilans 6-latka w pytaniach i odpowiedziach

Bilans 6-latka w pytaniach i odpowiedziach

1. Jakie zmiany zostały wprowadzone w bilansie 6-latka? 

 
2. Jakie elementy powinny zostać zrealizowane podczas bilansu 6-latka? 

 
Obowiązkowy roczny bilans przygotowania przedszkolnego od 5 maja 2025 roku zawiera:  

  • Wywiad lekarski z uwzględnieniem czynników ryzyka dla zdrowia i zachowań zdrowotnych 

  • Analizę informacji zawartej w karcie badania profilaktycznego oraz dostępnej indywidualnej dokumentacji medycznej dziecka 

  • Szczegółowe badanie przedmiotowe z oceną:  

  1. rozwoju fizycznego (wzrost, masa ciała, BMI) 

  1. rozwoju psychomotorycznego 

  1. mowy 

  1. lateralizacji 

  1. układu ruchu 

  1. jamy ustnej 

  1. u chłopców – obecnZ dniem 5 maja 2025 roku weszło w życie nowe rozporządzenie Ministra Zdrowia, rozszerzające zakres bilansu zdrowia sześciolatka o badanie profilu lipidowego. Oznacza to, że każde dziecko będące na etapie obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego, oprócz dotychczasowego wywiadu lekarskiego i badania przedmiotowego, będzie miało wykonywane również badanie laboratoryjne – lipidogram. Dotychczas profil lipidowy był finansowany w ramach podstawowej opieki zdrowotnej (POZ), jednak nie był on obowiązkowym elementem bilansu zdrowia. W kwietniu 2024 roku, podczas posiedzenia Parlamentarnego Zespołu ds. Kardiologii w Senacie RP, eksperci z dziedziny kardiologii, endokrynologii i diabetologii dziecięcej apelowali o wprowadzenie powszechnego screeningu lipidowego w populacji dziecięcej oraz o utworzenie sieci poradni lipidowych. Działania ekspertów odniosły sukces i badanie profilu lipidowego powinno obecnie obejmować już wszystkie dzieci w wieku 5-6 lat.  

  1.  
    ości jąder w mosznie i wad układu moczowo-płciowego 

  • Wykrywanie zaburzeń układu ruchu, w tym bocznego skrzywienia kręgosłupa oraz zniekształceń statycznych kończyn dolnych 

  • Wykrywanie zeza (Cover test, test Hirschberga) oraz zaburzeń ostrości wzroku 

  • Przeprowadzenie testu rozwoju reakcji słuchowych oraz ocenę rozwoju mowy 

  • Ocenę obecności czynników ryzyka uszkodzenia słuchu 

  • Ocena realizacji szczepień ochronnych 

  • Pomiar ciśnienia tętniczego krwi 

  • Badanie profilu lipidowego, obejmujące:  

  1. cholesterol całkowity (TC) 

  1. cholesterol frakcji HDL 

  1. cholesterol frakcji LDL 

  1. triglicerydy (TG) 

  1. cholesterol nie-HDL (wartość wyliczana) 

  • Badanie lekarskie specjalistyczne i diagnostyczne – w razie potrzeby  

  • Ocena zdrowotnej dojrzałości szkolnej i kwalifikacja do zajęć wychowania fizycznego 

  • Poradnictwo w zakresie zdrowego stylu życia 

3. Jak interpretować wyniki cholesterolu LDL u dziecka i jakie powinno być dalsze postępowanie? 

   

  • Jeśli wartość cholesterolu LDL (LDL-C) wynosi 110 – 129 mg/dl (3,37 mmol/l) powinno zostać wdrożone postępowanie dietetyczne (dieta śródziemnomorska) oraz ponowne wykonanie lipidogramu po 4 tygodniach. Jeżeli wynik lipidogramu jest prawidłowy, pozostawiamy dziecko w standardowej obserwacji w POZ. Jeżeli jednak wynik LDL-C wynik ≥130mg/dl (3,37 mmol/l) lekarz jest zobligowany do przeprowadzenia wywiadu rodzinnego w kierunku występowania hipercholesterolemii u rodziców, zawału mięśnia sercowego lub udar mózgu <60 r.ż. u rodziców. W sytuacji dodatniego wywiadu rodzinnego pacjent powinien zostać skierowany do poradni specjalistycznej dla dzieci (poradnia endokrynologiczna, diabetologiczna, chorób metabolicznych). W przypadku wywiadu rodzinnego ujemnego dokonana powinna być kontrola lipidogramu po kolejnych 6 miesiącach i jeśli LDL-C utrzymuje się ≥130 mg/dl pacjent powinien być skierowany do poradni specjalistycznej. 

  • Jeśli wartość cholesterolu LDL wynosi >130 mg/dl, lekarz jest zobligowany od razu do zebrania wywiadu rodzinnego w kierunku występowania hipercholesterolemii u rodziców, zawału mięśnia sercowego lub udar mózgu <60 r.ż. u rodziców, włączenia postępowania dietetycznego i zlecenia powtórnego badania lipidogramu. W przypadku potwierdzenia podwyższonego stężenia cholesterolu LDL i dodatniego wywiadu rodzinnego pacjent powinien zostać skierowany do poradni specjalistycznej dla dzieci (poradnia endokrynologiczna, diabetologiczna, chorób metabolicznych). W przypadku podwyższonego stężenia LDL-C, ale wywiadu rodzinnego ujemnego dokonana powinna być kontrola lipidogramu po kolejnych 6 miesiącach i jeśli LDL-C w dalszym ciągu utrzymuje się ≥130 mg/dl pacjent powinien być skierowany do poradni specjalistycznej. 

Uwaga! 
W sytuacji, gdy, w drugim badaniu lipidogramu wykonywanym w celu potwierdzenia, poziom LDL-C wynosi ≥150mg/dl  – pacjent powinien zostać skierowany do poradni specjalistycznej w trybie pilnym! 
W sytuacji, gdy, w drugim badaniu lipidogramu wykonywanym w celu potwierdzenia, poziom LDL-C wynosi 130 – 149 mg/dl i BMI ≥ 85 pc. – kierujemy pacjenta do poradni specjalistycznej w trybie pilnym! 
W sytuacji, gdy, w drugim badaniu lipidogramu wykonywanym w celu potwierdzenia, poziom LDL-C 130 – 149 mg/dl i BMI < 85 pc. – kierujemy pacjenta do poradni specjalistycznej w trybie standardowym.  

 
4. Czym jest hipercholesterolemia rodzinna i jak często występuje? 

 
Rodzinna hipercholesterolemia (familial hypercholesterolemia, FH) to dziedziczne zaburzenie, które może prowadzić do przedwczesnych chorób sercowo-naczyniowych takich jak choroba niedokrwienna serca oraz udary mózgu. Jest to jednostka chorobowa wynikająca z mutacji genów kodujących białka zaangażowane w metabolizm lipoprotein. Mutacje te dotyczą przede wszystkim genów odpowiedzialnych za receptor LDL, apolipoproteinę B lub PCSK9. 
 
Wyróżnia się dwie postacie rodzinnej hipercholesterolemii: homozygotyczną i heterozygotyczną. Postać homozygotyczna, występująca z częstością 1:1 000 000, może prowadzić do ciężkiej choroby wieńcowej już w pierwszej dekadzie życia. Pacjenci często umierają z powodu zawału serca jeszcze przed ukończeniem 20. roku życia. Postać heterozygotyczna występuje zdecydowanie częściej i szacuje się, że dotyczy 1 na 250 osób. 
 
W przebiegu rodzinnej hipercholesterolemii odkładanie się złogów lipidowych rozpoczyna się już od pierwszych dni życia. Proces miażdżycowy najczęściej obejmuje początkowy odcinek aorty, aortę wstępującą i zstępującą, a także naczynia obwodowe takie jak tętnice udowe i nerkowe. 
 
U pacjentów z FH często obserwuje się złogi lipidowe, najczęściej zlokalizowane w skórze, oczach oraz ścięgnach. W postaci homozygotycznej przebieg kliniczny jest znacznie cięższy i może charakteryzować się obecnością żółtaków we wszystkich wymienionych lokalizacjach. Z kolei postać heterozygotyczna zwykle objawia się złogami lipidowymi jedynie w ścięgnach – najczęściej w ścięgnie Achillesa. 
   

5. O jakie aspekty dopytać rodziców podczas wywiadu w kontekście oceny ryzyka zaburzeń lipidowych? 

 

Podczas zbierania wywiadu rodzinnego należy dopytać czy:  

  • U krewnych I stopnia występowała przedwczesna choroba sercowo-naczyniowa definiowana przez Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne jako zachorowanie u mężczyzn przed 55. rokiem życia oraz u kobiet przed 65. rokiem życia? 

  • U krewnych I stopnia występowała dyslipidemia ze stężeniem cholesterolu LDL >190 mg/d? 

  • U krewnych I stopnia występowały żółtaki ścięgien i/lub rąbek rogówkowy? 

 
6. Gdzie kierować dzieci z zaburzeniami lipidogramu z poziomu POZ? 

 
Dzieci z rozpoznanymi zaburzeniami lipidowymi, z hipercholesterolemią powinny zostać skierowane do poradni specjalistycznej – patrz pytanie nr 3. 
 
Wykaz ośrodków w Polsce zajmujących się diagnostyką i leczeniem zaburzeń lipidowych u dzieci znajduje się w materiale udostępnionym przez Polskie Towarzystwo Medycyny Rodzinnej: https://ptmr.info.pl/wp-content/uploads/2025/06/Wykaz-osrodkow-specjalistycznych-diagnostyczno-terapeutycznych-zaburzen-lipidowych-w-Polsce-1.pdf  

7. Jakie zalecenia powinny zostać zastosowane u dzieci w zaburzeniami lipidowymi? 

 
Rozpoznanie hipercholesterolemii u dzieci jest wskazaniem do edukacji zarówno młodego pacjenta, jak i jego rodziców/ opiekunów. Należy wprowadzić zalecenia dietetyczne i ewentualnie farmakoterapię. Opiekę, szczególnie nad pacjentem z rozpoznaną hipercholesterolemią rodzinną (FH), powinien sprawować zespół złożony z lekarzy specjalistów, pielęgniarki, dietetyka, a także psychologa. 
 
Edukacja chorych - pacjent i jego rodzice/ opiekunowie powinni uzyskać szczegółowe informacje na temat przyczyn zaburzeń lipidowych, w tym FH (gdy jest rozpoznana) i jej związku z przedwczesną chorobą wieńcową. Ważna jest również edukacja dotycząca zmian w stylu życia pacjenta – zasady prawidłowego odżywiania się i aktywności fizycznej. 
 
Leczenie dietetyczne - leczenia dietetycznego odgrywa istotną rolę w terapii wspomagającej u każdego dziecka z dyslipidemią. Bardzo ważne, ale w diecie zawarta była odpowiednia ilość błonnika, tłuszczów roślinnych, a także tłuszczów zawartych w tłustych rybach. Konieczne jest ograniczeniu spożycia nasyconych kwasów tłuszczowych zwierzęcych. W sytuacji, kiedy lekarz, pielęgniarka nie czują się kompetentni w zakresie udzielania porady dietetycznej, pacjent powinien zostać skierowany do dietetyka, gdzie uzyska kompleksową poradę żywieniową. 
 
Farmakoterapia - lekami pierwszego wyboru w leczeniu zaburzeń lipidowych u dzieci są statyny. Przed zakwalifikowaniem dziecka do farmakoterapii należy uwzględnić jego wiek, płeć, dokładny wywiad rodzinny i czynniki ryzyka np. stany uszkodzenia mięśni, choroby wątroby, nerek, układu nerwowego, inne zaburzenia metaboliczne). Farmakoterapia w FH jest zalecana przy stężeniu LDL-C: 
.  

  • ≥ 130 mg/dl (2,59 mmol/l) u dzieci z cukrzycą. 

  • ≥160 mg/dl (4,14 mmol/l) u dzieci z przynajmniej 2 czynnikami ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego (tj. otyłość, nadciśnienie tętnicze, palenie tytoniu) lub z obciążonym wywiadem rodzinnym w kierunku wczesnego występowania chorób układu sercowo-naczyniowego. 

  • ≥ 190 mg/dl (4,91 mmol/l) u dzieci bez czynników ryzyk. 

8. Jakie są wartości docelowe lipidogramu u dzieci z hipercholesterolemią rodzinną (FH)? 

 
Celem leczenia FH u dzieci jest redukcja stężenia LDL-C o ≥ 50% lub utrzymanie stężeń LDL-C < 130 mg/dl (3,36 mmol/l), a u dzieci ze współistniejącą cukrzycą < 100 mg/dl (2,59 mmol/l). 

Redakcja: lek. Julia Michalska-Kopka
   

Piśmiennictwo:  

  1. Banach M. (przewodniczący), Burchardt P., Chlebus K., Dobrowolski P., Dudek D., Dyrbuś K., Gąsior M., Jankowski P., Jóźwiak J., Kłosiewicz-Latoszek L., Kowalska I., Małecki M., Prejbisz A., Rakowski M., Rysz J., Solnica B., Sitkiewicz D., Sygitowicz G., Sypniewska G., Tomasik T., Windak A., Zozulińska-Ziółkiewicz D., Cybulska B. (współprzewodnicząca), Wytyczne PTL/KLRwP/PTK/PTDL/PTD/PTNT diagnostyki i leczenia zaburzeń lipidowych w Polsce 2021, Lekarz POZ, 2021, nr 4. 

  1. Grupa Robocza Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) oraz Europejskiego Towarzystwa Badań nad Miażdżycą (EAS), Wytyczne ESC/EAS dotyczące postępowania w dyslipidemiach: jak dzięki leczeniu zaburzeń lipidowych obniżyć ryzyko sercowo-naczyniowe (2019), Kardiologia Polska, 2019, t. 77, nr 3, s. 231–320. 

  1. Myśliwiec M, Walczak M, Małecka-Tendera E, Dobrzańska A, Cybulska B, Filipiak KJ, et al. Postępowanie w rodzinnej hipercholesterolemii u dzieci i młodzieży. Stanowisko Forum Ekspertów Lipidowych. Kardiol Pol. 2013;71(10):1099–1105. doi:10.5603/KP.2013.0276. 

  1. Polskie Towarzystwo Medycyny Rodzinnej, Algorytm postępowania u dzieci i młodzieży z zaburzeniami lipidowymi dla lekarzy POZ, PTMR, 2025. Dostęp online: https://ptmr.info.pl/wp-content/uploads/2025/06/Algorytm-postepowania-u-dzieci-i-mlodziezy-z-zaburzeniami-lipidowymi-dla-lekarzy-POZ.pdf 

  1. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 kwietnia 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej. Dz.U. 2025 poz. 584. URL: https://dziennikustaw.gov.pl/D2025000058401.pdfDziennik Ustaw+6 

 

Medyczne

Artykuł

Ostatnia modyfikacja: poniedziałek, 15 września 2025, 19:20

Jak odzyskać czas w realiach POZ?
Baza wiedzy
Koniec programu „Profilaktyka 40 PLUS” i początek nowego etapu profilaktyki zdrowotnej – co warto wiedzieć?