Czym jest zawał serca?

Zawał serca jest następstwem choroby wieńcowej. Niestety wielu pacjentów nie jest jej świadomych. Choroba wieńcowa dzieli się na stabilną, inaczej nazywaną przewlekłą, chorobę wieńcową i ostre zespoły wieńcowe. Ostre zespoły wieńcowe (do nich należy właśnie zawał serca) występują gdy nastąpi zaburzenie równowagi między podażą tlenu a zapotrzebowaniem na niego w mięśniu sercowym. Sytuacja taka występuje na skutek współistnienia kilku czynników, takich jak: uszkodzenie blaszki miażdżycowej np. na skutek wzrostu ciśnienia, podatność blaszki na uszkodzenie i skłonność do tworzenia zakrzepów. Przyczyną takiego stanu jest miażdżyca, czyli zmniejszenie światła naczyń przez odkładające się blaszki miażdżycowe. Rzadszymi przyczynami mogą być między innymi również: skurcz tętnicy wieńcowej, zapalenie tętnicy wieńcowej, uraz tętnicy wieńcowej, zatorowość wieńcową, niedokrwistość, zatrucie tlenkiem węgla, wady serca, sepsa.
Ostre zespoły miażdżycowe różnicuje lekarz na postawie zapisu EKG i mogą to być:
• zawał serca z uniesieniem odcinka ST
• zawał serca bez uniesienia odcinka ST
• niestabilna dławica piersiowa

Kto jest najbardziej narażony na zawał serca?

Głównymi czynnikami mogącymi predysponować do zawału są:
– obciążenia genetyczne
– czynniki podnoszące ryzyko wystąpienia zawału
• nadciśnienie
• cukrzyca
• wysoki poziom cholesterolu
• palenie tytoniu
• otyłość
• brak aktywności fizycznej
• przewlekły stres
Zazwyczaj zawał serca dotyczy mężczyzn po 45 roku życia i kobiet po 55 roku życia. Zdarzają się jednak osoby młodsze już po 30 roku życia, u których obserwowano ostre zespoły wieńcowe, które nierzadko prowadzą do zgonu jeszcze przed udzieleniem pierwszej pomocy medycznej.

Co jest bezpośrednią przyczyną zawału?

Zawał serca jest najczęściej spowodowany pęknięciem blaszki miażdżycowej w naczyniu doprowadzającym krew do serca (wieńcowym). Wokół pękniętej blaszki, tworzy się skrzeplina (złożona z płytek krwi i włóknika), która zamyka naczynie wieńcowe i blokuje napływ krwi do mięśnia sercowego. Komórki mięśnia sercowego, czyli kardiomiocyty, przestają się prawidłowo kurczyć a następnie obumierają i ulegają rozpadowi. Substancje z nich pochodzące, np. troponina, przedostają się do krwi i na tej postawie, dzięki badaniu krwi można również stwierdzić zawał serca. Im dłużej trwa niedokrwienie tym większy obszar mięśnia sercowego obumiera. Dlatego tak ważne jest szybkie rozpoznanie a co za tym idzie wdrożenie leczenia.

Jakie objawy towarzyszą zawałowi serca?

Objawy przed wystąpieniem zawału
Blisko połowa pacjentów odczuwa pewne objawy ostrzegawcze na 24 do 48 godzin przed zawałem. Do objawów tych zaliczamy:
• ból o charakterze ucisku albo pieczenia, najczęściej promieniujący do żuchwy, ale może też promieniować do ramion i pleców; ból ten jest krótkotrwały (trwa minutę, czasami 5 minut) i nie zawsze jest związany z wysiłkiem;
• pocenie się zwłaszcza w okolicy czoła, klatki piersiowej, dłoni i stóp; jest nagłe i nie ma też związku z aktywnością fizyczną i temperaturą otoczenia; kobiety często mylą ten objaw z menopauzalnymi uderzeniami gorąca;
• uczucie duszności i niemożność wzięcia głębokiego oddechu, powiązane z zawrotami głowy;
• kołatanie serca, nierówne, niemiarowe bicie serca;
• ból brzucha;
• zaburzenia snu;
• uczucie niepokoju i lęku.

Objawy w trakcie zawału mięśnia sercowego
Najbardziej charakterystycznym i typowym objawem dla zawału jest silny ból w klatce piersiowej i jest on:
• ostry, opisywany przez pacjentów jako piekący, ściskający, dający poczucie duszności, dławiący
• umiejscowiony w okolicy zamostkowej
• trwający ponad 15 minut z tendencją narastającą
• u części chorych promieniujący do żuchwy, lewej ręki, brzucha a nawet okolic łopatek
• niezależny od pozycji, w której znajduje się pacjent
• nie mniejsza się po przyjęciu nitrogliceryny

Objawy, które mogą towarzyszyć zawałowi to:
• bladość skóry
• zwiększona potliwość
• duszność
• charczący oddech a nawet kaszel
• odczucie niepokoju, lęku
• nudności, wymioty, ból w nadbrzuszu
• omdlenie

Osoby w podeszłym wieku lub z cukrzycą mogą mieć te objawy o słabszym nasileniu. Objawy zawału mogą u nich być mniej charakterystyczne, bądź mogą wcale nie występować. Często za to pojawiają się duszności i dochodzi do zasłabnięcia.

Co robić, gdy podejrzewamy u kogoś zawał?

Pierwszą czynnością, którą powinniśmy zrobić jest telefon pod numer alarmowy. Tutaj każda minuta ma znaczenie, ponieważ im szybciej pacjent trafi do szpitala tym ma większą szansę na przeżycie i szybszy powrót do zdrowia.

Pamiętajmy o tym, aby w rozmowie z dyspozytorką dokładnie opisać objawy towarzyszące choremu i nasze podejrzenie co do zawału mięśnia sercowego. Pacjent, który trafi na SOR będzie musiał przejść szereg badań oceniających stan jego mięśnia sercowego. Po rozpoznaniu zawału serca, lekarze prawdopodobnie udrożnią tętnicę, wprowadzając do niej stenty, które będą stanowiły rusztowanie dla zmienionych chorobowo naczyń krwionośnych. Pamiętajmy jednak, że wszczepienie stentów nie uchroni pacjenta przed kolejnym zawałem, kiedy ten nie będzie regularnie przyjmował leków, stosował odpowiedniej diety, nie zrezygnuje z nałogów oraz nie będzie uprawiał umiarkowanej aktywności fizycznej.

Jeszcze przed przyjazdem karetki, jeżeli chory jest przytomny, możemy podać 300 mg kwasu acetylosalicylowego, który rozrzedzi krew (jeśli nie jest uczulony). Jeśli pacjent jest świadomy najlepiej ułożyć go w pozycji półsiedzącej, z plecami podpartymi i lekko uniesionym tułowiem oraz zadbać o komfort oddychania. Można również poluzować wszelkie części garderoby, które utrudniają swobodne oddychanie.

Inaczej będzie wyglądała pomoc choremu, który straci przytomność i nie oddycha. Wówczas musimy przejść do resuscytacji, która polega na 30 krotnym uciskaniu klatki piersiowej i wykonaniu 2 wdechów. Może zdarzyć się również sytuacja, kiedy nie jesteśmy w stanie, z rożnych przyczyn wykonać sztucznego oddychania, wówczas powinniśmy kontynuować uciski klatki piersiowej do przyjazdu karetki pogotowia.

W miejscach publicznych możemy spotkać się z automatycznymi defibrylatorami zewnętrznymi (AED). Są to intuicyjne urządzenia, które niejako same ukierunkowują nas do prowadzenia efektywnej resuscytacji. Pamiętajmy, aby defibrylatorów zewnętrznych użyć tylko w przypadku, kiedy mamy nagłe zatrzymanie krążenia u pacjenta. Sam defibrylator jest tak skonstruowany i zaprogramowany, żeby uniknąć przypadkowych błędów. Automatyczny system nie wydzieli energii, jeżeli nie będzie takiej potrzeby.

Czy są skutki prawne za nieudzielenie pierwszej pomocy?

Zgodnie bowiem z artykułem 162 p.1 Kodeksu karnego, każdy nieudzielający pomocy drugiemu znajdującemu się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życie albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Artykuł ten zwalnia nas z niniejszej odpowiedzialności karnej, jeśli udzielanie pomocy wiąże się lub może wiązać się narażeniem siebie lub innej osoby na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. W pozostałych przypadkach każdy z nas jest zobowiązany do udzielenia pierwszej pomocy osobie, u której jest możliwość utraty życia lub wystąpienia stałego uszczerbku na zdrowiu. Według prawa konieczne jest podjęcie działań ratunkowych, bez względu na ich skuteczność. Nawet osoba, która jest niewykwalifikowana medycznie i podejmie nieskuteczny sposób niesienia pomocy, nie będzie ponosiła odpowiedzialności karnej.

Jaka jest profilaktyka zawału serca?

Możemy zapobiec zawałowi wdrażając kilka podstawowych zasad do naszego życia:

1. uprawianie umiarkowanego sportu 3-4 razy w tygodniu
2. stosowanie lekkostrawnej diety bogatej w warzywa i owoce, pełnoziarniste pieczywo, ryby
3. utrzymywanie prawidłowej masy ciała
4. wykonywanie regularnie badań kontrolnych, w tym: pomiaru ciśnienia krwi, cholesterolu i glukozy we krwi
5. rzucenie palenia, nienadużywanie alkoholu

Bibliografia: https://www.mp.pl/pacjent/chorobawiencowa/informacje/definicje/225649,ostre-zespoly-wiencowe-ozw
https://www.mp.pl/pacjent/chorobawiencowa/zawal/62035,zawal-serca
https://kardio-med.pl/profilaktyka-zawalu-serca/
Wstępne postępowanie w ostrych zespołach wieńcowych https://www.prc.krakow.pl/