Weganin a wegetarianin – co mają wspólnego, a czym się różnią?

To co jest dla nich wspólne to rezygnacja z jedzenia mięsa. Jednak weganie idą o krok dalej i w swojej diecie, a także otoczeniu wystrzegają się wszelkich produktów pochodzenia zwierzęcego czyli na przykład nabiału, produktów pszczelich czy wyrobów skórzanych. Kwestią indywidulaną jest jakie produkty dana osoba w swoim otoczeniu jest w stanie zaakceptować, a jakie są dla niej całkowicie niedopuszczalne. Wśród obu grup są i osoby podchodzące do tematu bardzo restrykcyjnie i osoby, które w pewnych sytuacjach wybierają „mniejsze zło”(np. w przypadku leków, które są testowane na zwierzętach).

Jakich składników unikają weganie i wegetarianie?

Coraz częściej w aptekach pojawiają się pacjenci poszukujący produktów wegańskich zarówno wśród leków, suplementów czy kosmetyków. W niektórych przypadkach producenci stosują oznakowanie wskazujące czy dany produkt jest wegański. Co jednak jeżeli dany produkt takiego nie posiada? Jakie składniki leków, wyrobów medycznych, suplementów czy dermokosmetyków unikają weganie? Pomoże nam w tym poniższa tabela zestawiająca najczęściej spotykane w aptecznych preparatach składniki, nie akceptowalne dla wegan czyli pochodzące ze zwierząt (np.: krew, chrząstki, skorupiaki) lub pochodzenia zwierzęcego (np.: mleko, produkty pszczele):

Jest też grupa składników, które kiedyś były nieakceptowane przez wegan ze względu na sposób pozyskiwania. Postęp w technologii i produkcja bez wykorzystywania zwierząt zmieniła ich status. Należą do nich stearynian magnezu, heparyna, kalcytonina, insuliny, kwas hialuronowy, retinol, są też wegańskie kwasy omega 3 ( np.z alg), gliceryna (roślinna) czy witamina A (w produktach roślinnych występuje w postaci prowitaminy- beta karotenu). Podobnie stało się w przypadku niektórych produktów wykorzystywanych w przemyśle perfumeryjnym gdzie również zostały opracowane metody syntetycznego pozyskiwania takich składników jak ambra czy piżmo.
Oczywistym jest to, że weganin nie musi obawiać się produktów typu maść końska czy maść niedźwiedzia, bo jak wiemy, ich nazwa jest zwyczajowa i marketingowa, a nie oznacza składników pochodzenia zwierzęcego. Należy ewentualnie sprawdzić, czy dany producent sporządził swój wyrób w technologii przyjaznej dla wegan.

Jakie oznaczenia możemy znaleźć na opakowaniach?

Suplementy, jako środki spożywcze podlegają definicjom zawartym w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 23 grudnia 2014 r. w sprawie znakowania poszczególnych rodzajów środków spożywczych. Jeżeli dany produkt nie zawiera składników pozyskiwanych ze zwierząt lub jeżeli w procesie jego produkcji nie były używane produkty od nich pozyskane, na opakowaniu mogą być umieszczone informacje o treści: „produkt może być spożywany przez wegetarian” albo „odpowiedni dla wegetarian”. W przypadku gdy w procesie produkcji nie było ani składników pozyskiwanych ze zwierząt (np. skorupiaki, chrząstki) ani pochodzenia zwierzęcego (np. mleko, jaja, miód) można stosować oznaczenia „produkt może być spożywany przez wegan” albo „odpowiedni dla wegan”
W przypadku leków nie stosuje się podobnych oznaczeń.
Branża kosmetyczna za to ma szereg certyfikatów którymi mogą być oznakowane produkty wegańskie i wegetariańskie i są to np. Vegan Trademark, V-Label a polskim certyfikatem jest Znak V

Czy weganie i wegetarianie mają specjalne potrzeby w zakresie suplementacji?

Zasada w diecie wegańskiej lub wegetariańskiej jest dokładnie taka sama jak w przypadku osób odżywiających się w sposób nie wykluczający żadnych grup pokarmów, czyli: jeżeli dieta jest dobrze zbilansowana, nie jest potrzebna suplementacja.
Jeżeli jednak osoba na diecie wegańskiej nie potrafi odpowiednio dobrać jakości i ilości odpowiednich składników lub z innych przyczyn ma niedobory pewnych składników pokarmowych, dodatkowa suplementacja może być niezbędna. Jakie są najczęstsze niedobory wymagające suplementacji?
Witamina B12 jest witaminą egzogenną, czyli taką która naszemu organizmowi musimy dostarczać wraz z pożywaniem. W przypadku tej witaminy dietetycy nie są do końca zgodni czy weganin zawsze powinien ją suplementować, czy może przy odpowiedniej diecie nie jest to niezbędne. Wątpliwości w każdym indywidualnym przypadku może rozwiać badanie laboratoryjne danej osoby. Warto wiedzieć czy niedobór ten występuje bo jego następstwa są bardzo groźne dla organizmu i są to
• niedokrwistość megaloblastyczna (anemia a co za nią idzie osłabienie organizmu, spadek odporności),
• problemy ze strony układu nerwowego (np. zaburzenia czucia, hipotonia, zaburzenia siły mięśniowej),
• objawy psychiatryczne (depresja, otępienie, zaburzenie funkcji poznawczych, rozdrażnienie),
• objawy ze strony układu pokarmowego (utrata masy ciała, zaparcia lub biegunki, nudności, brak apetytu).
Według Instytutu Żywności i Żywienia zalecany poziom spożycia RDA witaminy B12 dla kobiet i mężczyzn powyżej 19 roku życia wynosi 2,4 µg. Może być ono zmieniać w zależności od wieku, stanu ogólnego, okresu ciąży i laktacji.
Najczęściej stosowanymi w suplementacji są metylokobalamina i cyjanokobalamina. Obie formy są wytwarzane przez bakterie, jednak metylokobalamina łatwiej się wchłania, dłużej utrzymuje w organizmie i wykazuje się dużo lepszą przyswajalnością.
Witamina D3 – to witamina, której suplementacja w naszej szerokości geograficznej może być konieczna w okresie zimowym niezalenie od diety. Cholekalcyferol jest pozyskiwany głównie z produktów zwierzęcych, jednak postęp technologiczny umożliwił jego produkcję również z produktów roślinnych, takich jak algi. Zalecane dawki w codziennej suplementacji to 2000 j.m. dla osoby dorosłej.
Cynk to mikroelement mający wpływ na układ odpornościowy, płodność, zdrowe włosy i paznokcie. Jego źródłem są pełnoziarniste produkty roślinne i w diecie wegańskiej niedobór może wystąpić w sytuacji zbyt monotonnej diety, która opiera się na wysokoprzetworzonych i oczyszczonych produktach zbożowych. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) średnie zapotrzebowanie na cynk to około 10 mg, a górna granica dawkowania to 40 mg. WHO rekomenduje też stosowanie dobrze rozpuszczalnych w wodzie soli cynku: siarczanów, octanów czy glukonianów.
Wapń – pierwiastek bardzo ważny zwłaszcza dla układu kostnego. Dla większości osób, jego podstawowym źródłem jest nabiał (zwłaszcza sery). Weganie rezygnując z tych produktów powinni zwrócić szczególną uwagę na obecność w diecie surowców takich jak kapusta, jarmuż czy brokuły, które są dobrym źródłem wapnia. Dodatkowa suplementacja może być konieczna zwłaszcza w okresie ciąży, karmienia piersią, menopauzy, przy zagrożeniu osteoporozą czy po złamaniach. Suplementacja dzienna zalecana jest w wysokości od 300 do 500 mg, w przypadkach zwiększonego zapotrzebowania nawet 1000 mg.
Jod – to pierwiastek niezwykle istotny zwłaszcza w okresie płodowym i w czasie dojrzewania, jest też niezbędny do prawidłowego funkcjonowania tarczycy. Jego najważniejszym źródłem są ryby, weganie powinni pamiętać aby dostarczać go stosując sól jodowaną oraz spożywając produkty pochodzące wodorostów.
Żelazo – brak tego pierwiastka będzie powodować niedokrwistość, gdyż jest on kluczowym składnikiem hemoglobiny. Skutkami niedokrwistości są zmęczenie, spadek wydolności organizmu, spadek odporności, problemy z koncentracją. Suplementacja żelazem powinna być poprzedzona badaniami krwi. Zbyt niski poziom żelaza u wegan może być spowodowany tym że pierwiastek ten dostarczany z pokarmami roślinnymi (forma niehemowa) jest gorzej przyswajalny niż ten z produktów zwierzęcych (forma hemowa).

Bibliografia:

1. K. Lis, Z. Bartuzi, Naturalne i identyczne z naturalnymi barwniki spożywcze a alergie pokarmowe, “Alergia Astma Immunologia”, nr 25 2020.
2. P. Allevi i in., The First Total Synthesis of Carminic Acid, Journal of the Chemical Society, “Chemical Communications”, nr 18 1991.
3. Jarosz M.: Normy żywienia dla populacji Polski.Instytut Żywności i żywienia, 2017.
4. Cobalamins. Encyclopedia of Human nutrition Eds Allen and Prentice A. Academic Press, Amsterdam, Holandia. 20

Redakcja: mgr farm. Ewa Pydyś