Jak działają flozyny?

Wśród inhibitorów kotransportera sodowo-glukozowego (SGLT-2) bo tak chemicznie nazywają się flozyny, w Polsce dostępne mamy 4 substancje. Jest to dapagliflozyna, empagliflozyna, ertugliflozyna oraz kanagliflozyna. W Unii Europejskiej ponadto dopuszczona do obrotu jest jeszcze sotagligliflozyna. Leki z grupy flozyn mają interesujący mechanizm działania. W organizmie ludzkim ma kilka rodzajów białek odpowiedzialnych za transport glukozy przez bariery komórkowe. Transporter SGLT-2 występuje głownie w kanaliku bliższym nefronu w nerkach. W procesie powstawania moczu w kłębuszkach nerkowych z krwi do światła kanalika przesączana jest znaczna ilość glukozy, która następnie, aby organizm jej nie tracił jest zwrotnie wchłaniana do krwi z kanalików nefronu za pomocą białek transportowych takich właśnie jak SGLT-2. Odpowiada on za 90% zwrotnie wchłanianej glukozy do krwi. Zablokowanie SGLT-2 powoduje, iż glukoza zamiast wracać do krwi jest wydalana wraz z moczem.

Jakie są efekty działania flozyn?

Efektem znaczącej utraty glukozy wraz z moczem jest obniżenie jej poziomu we krwi. Wśród dodatkowych efektów wymienia się obniżenie masy ciała (średnio o 2,5 kg) oraz delikatny spadek ciśnienia tętniczego co związane jest ze zwiększonym wydzieleniem wody wraz z glukozą w moczu. Stosowanie flozyn redukuje również poziom hemoglobiny glikolowanej o ok. 0,4-1,0%. Dzięki mechanizmowi działania, niezależnemu od czynności komórek beta trzustki i insuliny, są bardzo bezpiecznym lekami pod kątem wystąpienia hipoglikemii w monoterapii. Natomiast w leczeniu skojarzonym np. z pochodnymi sulfonylomocznika należy już o takim ryzyku pamiętać. Dodatkowo usuwanie glukozy z moczem powoduje oszczędzanie endogennej insuliny co znacząco przekłada się na odsuwanie w czasie koniecznej insulinoterapii.

Pacjenci stosujący flozyny muszą zwrócić szczególną uwagę na właściwy stopień nawodnienia, gdyż tracą więcej wody wraz moczem. Może prowadzić to do odwodnienia organizmu. Przyjmujący inhibitory SGLT-2 pacjenci powinni być dodatkowo poinformowani o konieczności szczególnej troski o higienę okolic narządów płciowych. Zwiększone stężenie glukozy w moczu stanowi dobrą pożywkę dla drobnoustrojów co sprzyja występowaniu infekcji dolnego odcinka dróg moczowych i rodnych, jak również zewnętrznych narządów płciowych. Z tego samego powodu może dochodzić do zafałszowania wyników badań laboratoryjnych moczu.

Hipoglikemizujące działanie flozyn – czy to wszystko?

Po wprowadzeniu flozyn do obrotu, nie sądzono, że będą one miały jakieś dodatkowe właściwości poza działaniem obniżającym poziom cukru we krwi. Jednak praktyka kliniczna uwidoczniła kilka innych, niezwykle korzystnych efektów działania flozyn, co następnie zostało potwierdzone w licznych badaniach klinicznych, które objęły wszystkie dostępne na rynku rodzaje flozyn.

Jedną z zaobserwowanych właściwości jest zmniejszenie ryzyka powikłań sercowo-naczyniowych. Na przykładzie empagliflozyny, która wraz z dapagliflozyną otrzymała już oficjalną rejestrację i refundację w terapii przewlekłej niewydolności serca, udowodniono w badaniu klinicznym, iż wśród pacjentów z cukrzycą typu 2 z dużym ryzkiem sercowo-naczyniowym wystąpiła 38 procentowa redukcja zgonów z przyczyn sercowo-naczyniowych. Wykazano również 35% redukcję ryzyka przyjęcia do szpitala z przyczyn niewydolności serca. W tym samym badaniu oszacowano ponadto, że życie pacjentów z cukrzycą typu drugiego i potwierdzoną chorobą sercowo-naczyniową może zostać wydłużone o 5 lat dzięki stosowaniu empagliflozyny.

Kolejnym odkrytym, korzystnym działaniem flozyn są właściwości nefroprotekcyjne. Włączone do terapii pacjentów z cukrzycą typu 2, u których nefropatia jest jednym z potencjalnych, ciężkich powikłań choroby, powodowały zmniejszenie ryzyka mikroangiopatii i spowalniały rozwój przewlekłej choroby nerek.
Wśród czynników związanych ze stosowaniem flozyn, które prawdopodobnie wpływają na wyżej wymienione właściwości badacze wskazują: obniżenie poziomu glikemii i wyrzutów insuliny, zmniejszenie stresu oksydacyjnego, częściowa poprawa profilu lipidowego, zmniejszenie ciśnienia tętniczego o sztywności naczyń, oraz zmniejszenie stężenia kwasu moczowego.

Na rynku dostępne są produkty zawierające tylko lek z grupy flozyn, jak również preparaty łączone z innymi lekami hipoglikemizującymi. Są to połączenia zawierające flozynę w połączeniu z metforminą lub flozynę w połączeniu z inhibitorem DPP-4 (gliptyny). Na polskim rynku możemy znaleźć następujące połącznia:
• Dapagliflozyna (Forxiga)
• Dapagliflozyna + Metformina (Xigduo)
• Dapagliflozyna + Saksagliptyna (Qtern)
• Empagliflozyna (Jardiance)
• Empagliflozyna + Metformina (Synjardy)
• Ertugliflozyna (Steglatro)
• Ertugliflozyna + Metformina (Segluromet)
• Ertugliflozyna + Sitagliptyna (Steglujan)
• Kanagliflozyna (Invokana)

Flozyny są nowoczesną grupą leków przeciwcukrzycowych o wielokierunkowym działaniu. Ich skuteczność w leczeniu cukrzycy typu drugiego w monoterapii, jak również w terapii skojarzonej, w połączeniu z właściwościami zmniejszającymi ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych oraz działaniem nefroprotekcyjnym sprawiło, iż zarówno Amerykańskie, Europejskie i Polskie Towarzystwo Diabetologiczne zaleca wczesne i szerokie stosowanie inhibitorów transportera sodowo-glukozowego w leczeniu pacjentów z cukrzycą typu 2. Od września 2021 roku flozyny to również podstawowe leki do stosowania w leczeniu objawowej niewydolności serca według wytycznych Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego.

Redakcja: mgr farm. Ewa Pydyś