Opieka farmaceutyczna – komu i dlaczego jest potrzebna?

Wielu farmaceutów upatruje w opiece farmaceutycznej szansę na pozytywne wyróżnienie apteki na rynku, ale również jako główną ścieżkę rozwoju zawodu. Z drugiej strony, dla rzeszy pacjentów i przedstawicieli innych zawodów medycznych opieka farmaceutyczna to hasło, które nie przywołuje żadnych konkretnych skojarzeń. C

Czym zatem ona jest?

Najprościej jest odwołać się do Ustawy z dnia 10 grudnia 2020 r. o zawodzie farmaceuty (Dz.U. z 2021 r. poz. 97, ze zm.), w której zamieszczona została definicja opieki farmaceutycznej jako: świadczenie zdrowotne (...), udzielane przez farmaceutę i stanowiące dokumentowany proces, w którym farmaceuta, współpracując z pacjentem i lekarzem prowadzącym leczenie pacjenta, a w razie potrzeby z przedstawicielami innych zawodów medycznych, czuwa nad prawidłowym przebiegiem indywidualnej farmakoterapii.

Dalej ustawodawca precyzuje, że w zakres opieki farmaceutycznej wchodzą:

-          prowadzenie konsultacji farmaceutycznych,

•         wykonywanie przeglądów lekowych,
•         opracowywanie indywidualnego planu opieki farmaceutycznej,
•          wykonywanie badań diagnostycznych,
•         wystawianie recept w ramach kontynuacji zlecenia lekarskiego.

Realnie opieka farmaceutyczna ma wspierać przestrzeganie zaleceń lekarskich, głównie poprzez edukację pacjenta. Odbywa się ona na wielu poziomach – od prawidłowego przyjmowania i dawkowania leku, poprzez mechanizm jego działania, przyczyn i skutków rozwoju choroby po samokontrolę podstawowych parametrów, np. ciśnienia krwi.

Praktycznymi przykładami świadczeń z zakresu opieki farmaceutycznej są:

1.      Usługi typu Nowy Lek lub Przegląd Lekowy - wpisują się precyzyjnie w definicję czuwania nad prawidłowym przebiegiem farmakoterapii. Nowy lek jest nakierowany na wsparcie pacjenta w trakcie pierwszego miesiąca stosowania nowego dla niego leku w terapii choroby przewlekłej. Z kolei przegląd lekowy koncentruje się na analizie wszystkich leków pacjenta i wykrywaniu potencjalnych lub rzeczywistych problemów lekowych, takich jak interakcje czy dublowanie się substancji leczniczej. W efekcie tego typu konsultacji może powstać indywidualny plan opieki farmaceutycznej, który porządkuje informacje i umiejscawia kolejne interwencje w konkretnym czasie.

2.    Badania diagnostyczne - należą do nich pomiary antropometryczne, pomiar ciśnienia krwi, saturacji i pulsu, test stężenia glukozy we krwi, kontrola panelu lipidowego (cholesterol, frakcja HDL i LDL oraz trójglicerydy), test antygenowy w kierunku SARS-CoV-2, szybki test do wykrywania grypy, stężenia białka C-reaktywnego, antygenu Streptococcus z grupy A, Helicobacter – test z krwi. Aby wykonywać wymienione badania farmaceuta musi ukończyć dedykowany kurs kwalifikacyjny. Stanowią one cenne narzędzie służące do oceny kontroli choroby oraz do przesiewu pacjentów zdrowych w celu wczesnego wykrycia nieprawidłowości i skierowania na pogłębioną diagnostykę.

3.    Recepta farmaceutyczna – obecnie możliwa do wystawienia za pośrednictwem systemu aptecznego w każdej sytuacji zagrożenia zdrowia pacjenta. Realizacja takiej recepty odbywa się tylko w tej samej aptece, w której ją wystawiono i z pełną odpłatnością. W najbliższym czasie są szanse na wdrożenie recepty kontynuowanej, która pozwalałaby na zasadach określonych przez lekarza, kontynuować jego zlecenie w aptece. Odciążyłoby to szczególnie lekarzy rodzinnych, u których pacjenci najczęściej uzyskują recepty w ramach kontynuacji leczenia.

W kontekście opieki farmaceutycznej nie sposób nie wspomnieć o szczepieniach ochronnych wykonywanych przez farmaceutów w aptecznych punktach szczepień. Choć nie są one wymienione w ustawowej definicji opieki farmaceutycznej, to na ten moment są najbardziej rozpowszechnioną formą świadczeń zdrowotnych oferowanych przez apteki. Niewątpliwym atutem tego rozwiązania jest skrócenie ścieżki pacjenta do jednej placówki, w której może on uzyskać receptę na preparat immunologiczny (wystawioną przez farmaceutę i w tym przypadku z należną refundacją), kwalifikację i wykonanie szczepienia. Obecnie w aptecznym punkcie szczepień każdy dorosły może zaszczepić się przeciwko 26 chorobom zakaźnym ujętym w urzędowym wykazie szczepień zalecanych. Dodatkowo wykonanie większości z tych szczepień jest refundowane przez NFZ dla osób ubezpieczonych. Pozostałe usługi z zakresu OF nie są refundowane, a zatem wykonywane są komercyjnie, za odpłatnością wnoszoną przez pacjenta.

Opieka farmaceutyczna może być świadczona wyłącznie przez farmaceutów, dlatego materiały umieszczone w tej zakładce są w większości dostępne tylko dla tej grupy zawodowej.