Światowy Dzień Rzucania Palenia

19 listopada przypada Światowy Dzień Rzucania Palenia. Dzień ten stanowi coroczną okazję do zwrócenia uwagi na zagrożenia zdrowotne związane z paleniem tytoniu oraz na potrzebę systemowego wspierania pacjentów w wychodzeniu z nałogu.

Palenie tytoniu w Polsce – aktualne statystyki

Według najnowszego raportu Biura Regionalnego WHO dla Europy z 2026 r. (Trends in prevalence of tobacco use in the WHO European Region), w 2024 roku po wyroby tytoniowe sięgało w Polsce blisko 6,9 mln osób. Z kolei raport WHO z 2023 r. podaje, że w 2021 r. odsetek dorosłych osób codziennie palących tytoń w Polsce wynosił 21%.

Światowa Organizacja Zdrowia definiuje kraj wolny od dymu tytoniowego jako taki, w którym odsetek dorosłych palaczy wynosi poniżej 5%. Polska z wynikiem blisko 27-29% znacznie przekracza ten próg oraz średnią unijną (24%).

WHO alarmuje o nowej fali uzależnień wśród dzieci i młodzieży wywołanej m.in. e-papierosami. Według danych przytaczanych przez Ministerstwo Zdrowia, w 2022 roku 22,3% polskich nastolatków w wieku 13-15 lat używało e-papierosów. W badaniu ESPAD z 2024 r. używanie e-papierosów w ciągu ostatnich 30 dni zadeklarowało 37,2% uczniów w wieku 15-16 lat oraz 50,7% uczniów w wieku 17-18 lat.

Dlaczego warto rozmawiać z pacjentami o rzuceniu palenia?

Rzucenie palenia to proces, a nie jednorazowe wydarzenie. Statystyczny palacz podejmuje przed skutecznym zerwaniem z nałogiem kilka, a nierzadko nawet około 8-10 prób.

Zgodnie z wytycznymi WHO i ekspertów, połączenie wsparcia behawioralnego z odpowiednio dobraną farmakoterapią znacząco zwiększa szanse na trwałe zaprzestanie palenia.

Rola poszczególnych zawodów medycznych

Lekarz może zainicjować krótką interwencję, ocenić stopień uzależnienia fizycznego i psychicznego (np. za pomocą testu Fagerströma), zlecić odpowiednią farmakoterapię na receptę lub bez recepty (cytyzyna, bupropion, wareniklina) oraz skierować pacjenta na badania profilaktyczne.

Pielęgniarka odgrywa kluczową rolę w edukacji zdrowotnej, motywowaniu pacjenta oraz wsparciu psychologicznym. Pomaga pacjentowi zrozumieć, że nawrót nie jest porażką ani brakiem silnej woli, lecz naturalnym elementem leczenia przewlekłej choroby, jaką jest uzależnienie od nikotyny.

Farmaceuta z kolei jako profesjonalista medyczny pierwszego kontaktu, farmaceuta ma codzienną okazję do rozmowy z pacjentem w aptece. Może doradzić w wyborze i prawidłowym dawkowaniu dostępnych bez recepty leków (np. cytyzyny) oraz preparatów Nikotynowej Terapii Zastępczej (NTZ: plastry, gumy, pastylki, spraye), a także wyjaśnić zasady radzenia sobie z objawami głodu nikotynowego.

Piśmiennictwo:

  1. Kuczyński P. #5PROCENTPOLSKI. Scenariusze wiodące do 5% odsetka osób palących w Polsce. Raport prognostyczny [Internet]. Warszawa: Instytut Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej; 2025 [cyt. 2026 Nov 19]. Dostępne na: https://ippez.pl/wp-content/uploads/2025/05/2025_RAPORT_5PROCENTPOLSKI_.pdf
  2. Ministerstwo Zdrowia. Eksperci: Bezpiecznej alternatywy dla papierosów nie ma. Nikotyna zmienia formę, ale nadal uzależnia [Internet]. 2026 Nov 19 [cyt. 2026 Nov 19].
  3. World Health Organization Regional Office for Europe. Trends in prevalence of tobacco use in the WHO European Region [Internet]. 2026 [cyt. 2026 Nov 19]. Dostępne na: https://iris.who.int/server/api/core/bitstreams/b3141037-723e-44cc-94b1-acdf98f0e4ff/content