Szczyt zachorowań i obciążenie systemu

Dane z systemu eZdrowie oraz meldunki epidemiologiczne GIS nie pozostawiają złudzeń - luty 2026 roku stał się punktem krytycznym. Współczynnik zapadalności osiągnął poziom 405,6 przypadków na 100 tys. mieszkańców na przełomie stycznia i lutego, co oznacza niemal sześciokrotny wzrost dynamiki transmisji w ciągu zaledwie 30 dni.

Patomechanizm infekcji, czyli dlaczego ten sezon bywa ciężki

Wirusy grypy wiążą się z komórkami nabłonkowymi górnych i dolnych dróg oddechowych za pośrednictwem hemaglutyniny, a następnie intensywnie namnażają się w ich wnętrzu. Cykl replikacji trwa krótko - od 6 do 12 godzin - co tłumaczy gwałtowny początek objawów klinicznych.

Proces ten prowadzi do:

• obrzęku i martwicy nabłonka tchawicy, oskrzeli i oskrzelików,
• uszkodzenia bariery ochronnej dróg oddechowych,
• nasilonej odpowiedzi zapalnej.

Objawy ogólne (wysoka gorączka, bóle mięśniowe, uczucie rozbicia) są w dużej mierze wynikiem działania cytokin prozapalnych, a nie wyłącznie bezpośredniego efektu namnażania wirusa.

Rezerwuar i drogi szerzenia się zakażenia

Rezerwuarem wirusów grypy typu A są:

• ludzie,
• niektóre zwierzęta (świnie, bydło, konie, psy, koty, ptactwo domowe i dzikie).
  
  

Zakażenie przenosi się:

1. Drogą kropelkową przez większe kropelki wydzieliny dróg oddechowych (zasięg ok. 1-1,5 m).
2. Drogą powietrzną (aerozolową) przez drobne cząsteczki <10 µm, które mogą utrzymywać się w powietrzu przez wiele godzin.
3. Rzadziej przez kontakt pośredni, czyli skażone powierzchnie i ręce.  

Okres wylęgania wynosi 1-4 dni (średnio 2 dni).

Okres zakaźności:

• dorośli: od 1 dnia przed wystąpieniem objawów do 5 dni po ich początku (czasem do 10 dni),
• dzieci: kilka dni przed objawami i ≥10 dni po ich wystąpieniu
• osoby z ciężkim niedoborem odporności mogą wydalać wirusa nawet przez wiele tygodni lub miesięcy.

Przeczytaj również: Ostry ból gardła i zapalenie migdałków w praktyce farmaceuty

Wariant K wirusa grypy typu A (H3N2) i pułapki diagnostyczne

Dominujący w tym sezonie wariant K wirusa grypy typu A (H3N2) wykazuje specyficzny tropizm, który może mylić diagnostycznie, sugerując infekcje o innej etiologii.

W przeciwieństwie do klasycznego obrazu nieżytu dróg oddechowych, pacjenci w obecnym sezonie częściej zgłaszają:

• Gorączkę przekraczającą 39-40°C, często oporną na standardowe dawki leków przeciwgorączkowych w pierwszej dobie.
• Objawy żołądkowo-jelitowe: nudności, gwałtowne wymioty i biegunkę. U dorosłych może to prowadzić do błędnego rozpoznania zatrucia pokarmowego lub innej infekcji wirusowej.
• Objawy neurologiczne i okulistyczne: silny ból gałek ocznych, światłowstręt oraz intensywne bóle głowy o charakterze migrenowym. U osób starszych obserwuje się epizody splątania i zaburzeń świadomości bez wyraźnych deficytów ogniskowych, natomiast u dzieci zdarzały się przypadki występowania drgawek i zapaleń mózgu.

Fenomen koinfekcji

Kluczowym problemem klinicznym sezonu 2025/2026 jest nakładanie się zakażeń grypy A z adenowirusami. To właśnie koinfekcja odpowiada za przedłużający się okres rekonwalescencji (nawet do 3 tygodni) oraz manifestację objawów ze strony spojówek i przewodu pokarmowego.

Postępująca choroba i objawy alarmowe – kiedy grypa przestaje być „niepowikłana”

Istotnym problemem sezonu grypowego jest zjawisko postępującej (nasilającej się) choroby u pacjentów, którzy wcześniej zgłosili się do lekarza z powodu pozornie niepowikłanej grypy. Pogorszenie stanu klinicznego może następować bardzo szybko, bo nawet w ciągu 24 godzin od momentu pierwszej poprawy.

Wystąpienie objawów alarmowych stanowi bezwzględne wskazanie do pilnej weryfikacji dotychczasowego leczenia oraz, w większości przypadków, do hospitalizacji chorego.

Objawy alarmowe

1.      Objawy niewydolności krążeniowo-oddechowej:
• narastająca duszność,
• sinica,
• krwioplucie,
• ból w klatce piersiowej,
• niedociśnienie tętnicze,
• spadek saturacji tlenem (SpO₂ < 92%).

2.      Objawy ze strony układu nerwowego:
• zaburzenia świadomości,
• utrata przytomności,
• patologiczna senność,
• nawracające lub utrzymujące się napady drgawek,
• znaczne osłabienie mięśniowe,
• porażenie lub niedowład.

3.      Objawy ciężkiego odwodnienia:
• wyraźne zmniejszenie aktywności chorego,
• zawroty głowy lub omdlenia przy próbie pionizacji,
• patologiczna senność,
• skąpomocz lub wyraźne zmniejszenie ilości oddawanego moczu.

4.      Objawy sugerujące utrzymujące się zakażenie wirusowe lub wtórne inwazyjne zakażenie bakteryjne:
• brak poprawy klinicznej mimo leczenia,
• pogarszanie się parametrów laboratoryjnych,
• cechy sepsy lub ciężkiej infekcji ogólnoustrojowej.

5.      Utrzymywanie się lub nawrót wysokiej gorączki oraz innych objawów po upływie 3 dni choroby, zwłaszcza po okresie przejściowej poprawy.

W praktyce klinicznej kluczowe jest szybkie rozpoznanie momentu załamania przebiegu choroby i niezwłoczne skierowanie pacjenta na konsultację lekarską i nierzadko do leczenia szpitalnego. Rola lekarza i farmaceuty polega nie tylko na leczeniu objawowym, ale przede wszystkim na wczesnym rozpoznaniu sygnałów ostrzegawczych oraz edukacji pacjenta, że pogorszenie po kilku dniach choroby nie jest „normalnym etapem grypy”, lecz wskazaniem do pilnej konsultacji.

Przeczytaj również: Czy to będzie rekordowy rok szczepień przeciwko grypie i RSV?

Strategia terapeutyczna

W obliczu agresywnego przebiegu infekcji, kluczowy jest dwutorowy model leczenia.

1. Leczenie przyczynowe

·         Oseltamiwir. Złoty standard terapii. Największa skuteczność występuje przy włączeniu w ciągu 48 godzin od pierwszych objawów. W grupach wysokiego ryzyka (kobiety w ciąży, seniorzy 65+, pacjenci z wielochorobowością) należy rozważyć jego podanie nawet po tym oknie czasowym, jeśli stan pacjenta jest ciężki lub postępuje.

2. Kompleksowe leczenie objawowe

·         Kontrola temperatury i bólu. Najczęściej stosowanymi lekami są paracetamol i ibuprofen. Należy zachować jednak szczególną ostrożność przy NLPZ u pacjentów z nasilonymi objawami żołądkowo-jelitowymi (ryzyko gastropatii, krwawień z przewodu pokarmowego oraz pogłębienia odwodnienia i niewydolności nerek).

·         Gospodarka wodno-elektrolitowa. Ze względu na komponentę żołądkowo-jelitową wariantu K grypy, kluczowa jest agresywna doustna rehydratacja doustnymi płynami nawadniającymi (DPN), aby zapobiec odwodnieniu i co za tym idzie np. przednerkowej niewydolności nerek.

·         Leczenie wspomagające. Leki przeciwkaszlowe (przy suchym, męczącym kaszlu utrudniającym sen) oraz preparaty obkurczające błonę śluzową nosa (krótkotrwale), aby zminimalizować ryzyko zapalenia ucha środkowego i zatok.

Gdy grypa staje się stanem zagrożenia życia

Do najczęstszych powikłań należą:

·         Układ oddechowy: zapalenie płuc (wirusowe, bakteryjne lub mieszane), ARDS, zaostrzenie POChP i astmy.

·         Układ krążenia: zapalenie mięśnia sercowego i osierdzia (objawiające się dusznością wysiłkową i bólem w klatce piersiowej w fazie zdrowienia), zaostrzenie niewydolności serca.

·         Układ nerwowy: encefalopatia poinfekcyjna, zapalenie mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych, zespół Guillaina-Barrégo.

·         Inne: zapalenie  mięśni (w skrajnych przypadkach z mioglobinurią i niewydolnością nerek), niewydolność wielonarządowa, wtórne bakteryjne zakażenia gardła (w tym angina paciorkowcowa).

Profilaktyka, czyli fundament walki z epidemią

Szczepienia ochronne - dawkowanie i schematy

Szczepienie pozostaje najskuteczniejszą metodą zapobiegania ciężkim powikłaniom.

·         Dzieci (6 msc. - 9 lat). Jeśli dziecko jest szczepione po raz pierwszy w życiu - wymagane są dwie dawki w odstępie min. 4 tygodni. Jeśli były szczepione w poprzednich sezonach to wystarcza jedna dawka.

·         Dorośli i dzieci >9 lat. Jedna dawka raz w roku.

·         Seniorzy (60+). Rekomendowana szczepionka wysokodawkowa, wykazująca wyższą skuteczność u osób z immunosenescencją.

Higiena i prewencja transmisji

W dobie wariantu K grypy, niezwykle ważne jest przestrzeganie zasad higieny:

·         Izolacja domowa. Minimum 5-7 dni od wystąpienia objawów (pacjent jest zakaźny już 1 dzień przed objawami).

·         Higiena rąk. Regularna dezynfekcja i mycie rąk (wirus grypy może przetrwać na powierzchniach do kilku godzin).

·         Etykieta kaszlu. Zasłanianie ust łokciem, używanie chusteczek jednorazowych.

·         Bariery mechaniczne. stosowanie maseczek w placówkach medycznych oraz miejscach o dużym zagęszczeniu osób.

·         Wietrzenie pomieszczeń. Regularna wymiana powietrza w pomieszczeniach biurowych i domowych drastycznie zmniejsza dawkę ekspozycyjną wirusa.

Podsumowanie

Grypa nigdy nie była i nie jest banalną infekcją sezonową. W codziennej praktyce warto pamiętać o:

·         wczesnym wdrażaniu leków przeciwwirusowych w grupach ryzyka,

·         monitorowaniu pacjentów pod kątem koinfekcji, gdy objawy są nietypowe (gastryczne/okulistyczne/neurologiczne),

·         edukacji pacjenta w zakresie higieny oddechowej i izolacji (minimum 5-7 dni).

Współpraca na linii lekarz-farmaceuta oraz szybka identyfikacja objawów alarmowych to w tym sezonie jedyna skuteczna bariera przed przeciążeniem oddziałów szpitalnych i dalszym wzrostem śmiertelności.

Piśmiennictwo:

1.      Kuchar E, Mrukowicz J, Gładysz A, Sawiec P. Grypa. W: Interna Szczeklika 2025 [Internet]. Medycyna Praktyczna; 2025. URL: https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.18.1.1

2.      Raport o chorobach zakaźnych – portal eZdrowie, zawierający dane o zachorowaniach i szczepieniach wobec grypy oraz innych chorób zakaźnych.

3.      Aktualne trendy zachorowań na infekcje sezonowe i szczepienia noworodków przeciw gruźlicy – Główny Inspektorat Sanitarny, komunikat o wzroście aktywności wirusów sezonowych, dynamice zachorowań i zaleceniach.