Syncytialny wirus oddechowy (RSV) jest jednoniciowym wirusem RNA, który wywołuje infekcje dróg oddechowych.

U najmłodszych dzieci często przebiega jako zapalenie oskrzelików, natomiast u starszych dzieci, nastolatków i dorosłych najczęściej manifestuje się jako infekcja górnych dróg oddechowych.

Ryzyko i przebieg zakażenia

Choć zakażenie RSV jest powszechnie kojarzone z dużym zagrożeniem dla noworodków i niemowląt, to jednak w grupie seniorów przebieg choroby również może być ciężki. Nierzadko prowadzi do powikłań, takich jak zapalenie płuc, które wymaga antybiotykoterapii i tlenoterapii.

Zakażenie RSV może być przyczyną:

• 11% wszystkich infekcji dróg oddechowych u dorosłych.
• 2–5% pozaszpitalnych zapaleń płuc u dorosłych.

Śmiertelność pacjentów hospitalizowanych z powodu zakażenia RSV w grupie powyżej 50. roku życia wynosi 6–8%.

Odporność i profilaktyka

Warto podkreślić, że zakażenie wirusem RSV nie pozostawia trwałej odporności, przez co możemy chorować na nie wielokrotnie w ciągu życia. W związku z tym szczepienia ochronne stanowią doskonałe rozwiązanie na wzmocnienie odporności wśród pacjentów należących do grup ryzyka.

Aktualnie brakuje szczepień stosowanych bezpośrednio u dzieci, ale dostępne są preparaty dla pacjentów dorosłych oraz dla kobiet w ciąży. Szczepienie ciężarnych przyczynia się z kolei do uodpornienia niemowląt w pierwszych miesiącach życia poprzez transfer przeciwciał przez łożysko.

Grupy ryzyka ciężkiego przebiegu zakażenia RSV

Na podstawie analizy danych z amerykańskiego nadzoru populacyjnego (RSV-NET) przeprowadzonej na dorosłych w wieku ≥60 lat, wyodrębniono kluczowe grupy ryzyka ciężkiego przebiegu zakażenia syncytialnym wirusem oddechowym. Wyniki te wskazały, że istotnym czynnikiem ryzyka był wiek ≥75 lat, gdyż dorośli w tej grupie stanowili ponad połowę (54%) wszystkich hospitalizowanych z powodu RSV. Do dodatkowych czynników predysponujących do ciężkiego przebiegu należały: przebywanie w placówkach przewlekłej opieki (17,2% hospitalizowanych) oraz liczne choroby przewlekłe, stwierdzone u niemal wszystkich pacjentów. Najważniejszymi schorzeniami towarzyszącymi, istotnie zwiększającymi ryzyko ciężkiego przebiegu, są przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) i zastoinowa niewydolność serca. Te czynniki ryzyka powinny być brane pod uwagę w procesie podejmowania decyzji o profilaktyce i szczepieniach przeciwko RSV.

Center for Disease Control and Prevention (CDC) wskazuje pacjentów dorosłych z grup ryzyka, którzy powinni otrzymać profilaktykę w postaci szczepienia ochronnego przeciwko RSV. Są to:

1. Kobiety ciężarne,
2. Wszyscy dorośli w wieku >74 lat,
3. Dorośli w wieku 50-74 lata z poniższymi schorzeniami: 

• przewlekła choroba układu sercowo-naczyniowego (np. niewydolność serca, choroba wieńcowa, wrodzona wada serca). Uwaga! Z wyłączeniem izolowanego nadciśnienia;
• przewlekła choroba płuc lub układu oddechowego (np. przewlekła obturacyjna choroba płuc, rozedma, astma, śródmiąższowa choroba płuc lub mukowiscydoza);
• schyłkowa niewydolność nerek lub zależność od hemodializy bądź innej terapii nerkozastępczej;
• cukrzyca typu 1 lub 2 z powikłaniami, takimi jak przewlekła choroba nerek, neuropatia, retinopatia lub inne uszkodzenia narządowe, bądź wymagająca leczenia insuliną lub inhibitorem kotransportera sodowo-glukozowego typu 2 (SGLT2);
• choroby neurologiczne lub nerwowo-mięśniowe powodujące upośledzenie oczyszczania dróg oddechowych lub osłabienie mięśni oddechowych (np. dysfagia pourazowa, stwardnienie zanikowe boczne, dystrofia mięśniowa). Uwaga! Z wyłączeniem historii udaru bez zaburzeń oczyszczania dróg oddechowych;
• przewlekła choroba wątroby (np. marskość);
• przewlekłe choroby hematologiczne (np. anemia sierpowata lub talasemia);
• otyłość olbrzymia (wskaźnik masy ciała ≥40 kg/m2);
• umiarkowane lub ciężkie upośledzenie odporności;
• pobyt w domu opieki lub zakładzie opiekuńczym;
• inne przewlekłe choroby lub czynniki ryzyka, które według pracownika ochrony zdrowia zwiększają ryzyko ciężkiego przebiegu infekcji wirusowej dróg oddechowych (np. zespół kruchości, podejrzenie nierozpoznanych przewlekłych chorób lub zamieszkanie w odległej lub wiejskiej okolicy, gdzie transport pacjentów z ciężkim RSV w celu uzyskania opieki medycznej jest utrudniony).

Szczepienia przeciwko RSV dorosłych

Na polskim rynku dostępne są obecnie dwie różne szczepionki przeciwko RSV. Obie szczepionki należą do szczepionek inaktywowanych, białkowych (rekombinowanych), działających na dwa podtypy wirusa RSV.

Szczepionki podawane są jednorazowo, w jednej dawce, domięśniowo. Obecnie nie ma danych wskazujących na konieczność powtarzania szczepienia po określonym czasie. Szczepionki mogą zostać podane w dowolnym momencie w czasie roku, chociaż zgodnie z zaleceniami najlepiej podać szczepienia ok. miesiąc przed rozpoczęciem sezonu infekcyjnego. Warto również pamiętać, że maksymalna produkcja przeciwciał następuje po ≥14 dniach od szczepienia.

Preparat I – szczepionka przeciw syncytialnemu wirusowi oddechowemu (biwalentna, rekombinowana)

Szczepionka wskazana jest do:

• biernej ochrony przed chorobami dolnych dróg oddechowych wywoływanymi przez RSV u niemowląt od urodzenia do 6 miesiąca życia po zaszczepieniu matki w okresie ciąży (rejestracja: podanie między 24 a 36 tygodniem ciąży);
• czynnego uodparniania osób w wieku 18 lat i starszych przeciwko chorobom dolnych dróg oddechowych wywoływanym przez RSV.

Preparat II - szczepionka przeciw syncytialnemu wirusowi oddechowemu (RSV) (rekombinowana, z adiuwantem)

Szczepionka wskazana jest do:

• czynnego uodparniania w celu zapobiegania chorobie dolnych dróg oddechowych wywoływanej przez RSV u:
  • osób dorosłych w wieku 60 lat i starszych.
  • osób dorosłych w wieku od 50 do 59 lat ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na chorobę wywoływaną przez RSV.

Uwaga! Preparat II jest szczepionką zawierającą adjuwant AS01E (co może wpływać na siłę i trwałość odpowiedzi immunologicznej, ale także na profil reakcji poszczepiennych).

Szczepienie kobiet w ciąży

Do szczepienia pacjentek ciężarnych zarejestrowany został jeden preparat – biwalentna, rekombinowana szczepionka przeciwko RSV.

Szczepienie to zostało zarejestrowane do stosowania od 24. do 36. tygodnia ciąży. Jednak zalecenia – zarówno Polskiego Towarzystwa Wakcynologii, jak i CDC – wskazują, że optymalny czas na zaszczepienie ciężarnej przypada na okres od 32. do 36. tygodnia ciąży.

Zalecane jest również zachowanie dwutygodniowego odstępu od szczepienia przeciwko krztuścowi, z uwagi na doniesienia, że odpowiedź na szczepienie przeciwko krztuścowi jest lepsza w momencie niełączenia tych szczepień. Nie wskazuje się jednak na konieczność zachowania tego odstępu. Jeżeli spotkamy się z sytuacją, że jest za mało czasu na wykonanie wszystkich zalecanych szczepień w ciąży, wówczas lepiej jest wykonać szczepienia razem lub z zachowaniem krótszego odstępu czasu, niż któreś z nich pominąć.

Szczepienia w ciąży zapewniają przede wszystkim odporność noworodkom i niemowlętom w czasie pierwszych 6 miesięcy ich życia. Kobieta, produkując przeciwciała poszczepienne, przekazuje je przez łożysko dziecku, i to właśnie zapewnia bierne uodpornienie najmłodszych.

Kobiety ciężarne szczepi się jednorazowo, jedną dawką, domięśniowo. Zalecenia CDC rekomendują zastosowanie szczepienia u ciężarnych najlepiej w okresie od września do stycznia. Obecnie nie zaleca się powtarzania szczepienia w kolejnych ciążach. Trwają obserwacje.

Podsumowanie

RSV to wirus powodujący infekcje dróg oddechowych, szczególnie groźny dla niemowląt, seniorów oraz osób z chorobami przewlekłymi. U dorosłych odpowiada za część zapaleń płuc, a śmiertelność hospitalizowanych po 50. roku życia wynosi 6–8%. Infekcja nie daje trwałej odporności, dlatego ważna jest profilaktyka.

Szczepienia zaleca się przede wszystkim osobom ≥75 lat, dorosłym 50–74 lata z chorobami przewlekłymi oraz kobietom w ciąży. Dostępne preparaty są podawane jednorazowo. Szczepienie ciężarnych zapewnia ochronę niemowlętom w pierwszych miesiącach życia.

Piśmiennictwo:

1. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). RSV Vaccine Guidance for Adults. Updated July 8, 2025. URL: https://www.cdc.gov/rsv/hcp/vaccine-clinical-guidance/adults.html.
2. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Vaccines for Adults (RSV). Updated July 8, 2025. URL: https://www.cdc.gov/rsv/vaccines/adults.html.
3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Abrysvo. EMA Community Register. 2025. URL: https://ec.europa.eu/health/documents/community-register/2025/20250328165766/anx_165766_pl.pdf
4. Charakterystyka produktu leczniczego Arexvy. GSK Polska; 2025. URL: https://pl.gsk.com/media/nummfq4p/arexvy-druki-pl-h-6054-ii-vr-290199-16_10_2025.pdf
5. Havers FP, Whitaker M, Melgar M, Chatwani B, Chai SJ, Alden NB, Meek J, Openo KP, Ryan PA, Kim S, Lynfield R, Shaw YP, Barney G, Tesini BL, Sutton M, Talbot HK, Olsen